شد « 1 » و ابو درداء تشكيل حلقههاى قرائت را سنت كرد . « 2 »
ابو موسى اشعرى مردم را در مسجد بصره تعليم قرآن مىداد و آنها حلقه به حلقه مىنشستند « 3 » و او قرآن را پنج آيه به آنها ياد مىداد . همچنين ابو عبد الرحمن السلمى بيست آيه هنگام صبح و بيست آيه هنگام شب ياد مىداد و موضع ده آيه و پنج آيه را مشخص مىكرد و پنج آيه پنج آيه مىخواند « 4 » و يحيى بن وثاب ( متوفى 103 ه در كوفه ) قرآن را آيه به آيه از عبيد بن نضيله ( متوفى 75 ه ) ياد گرفت « 5 » و ابو جعفر مدنى و شيبة بن نصاح براى هر نفر ده آيه ده آيه مىخواندند . « 6 »
به نظر مىرسد قرائت عمومى كه مصحف عثمانى بر اساس آن نوشته شده بود ، در طول قرن اول از قرائتهاى ديگر متمايز بود . در ميان شهرهاى اسلامى كوفه بيشتر از جاهاى ديگر درگير قرائتهاى مختلف بود . قرائت كوفىها همان قرائت عبد اللّه بن مسعود بود كه عمر بن خطاب او را به كوفه فرستاده بود تا به آنها قرآن ياد بدهد و مردم كوفه قرائت خود را از او گرفتند و اصحاب او از وى نقل نمودند . « 7 » ابن مجاهد مىگويد : در كوفه مردم غير از قرائت ابن مسعود قرائت ديگرى را نمىشناختند و نخستين كسى كه در كوفه براى مردم ، قرائت مصحف عثمانى را خواند ابو عبد الرحمن السلمى بود كه نامش عبد اللّه بن حبيب بود . او در مسجد اعظم مىنشست و خود را آماده براى تعليم قرآن كرده بود و او تا چهل سال در كوفه قرائت ياد مىداد . « 8 » صاحب كتاب « المبانى » در مقدمه كتابش ذكر كرده كه السلمى سيزده سال پيش زيدبن ثابت بود و از او قرائت ياد مىگرفت . او علاوه بر زيد از عثمان و ابن مسعود و ابىّ نيز قرائت ياد گرفته بود . او همچنين بر على بن ابى طالب قرائت مىكرد در حالى كه او
هامش
( 1 ) ذهبى : سير اعلام النبلاء ، ج 2 ، ص 454 - 455 و معرفة القرّاء از همو ، ج 1 ، ص 38 .
( 2 ) ذهبى : سير اعلام النبلاء ، ج 2 ، ص 249 .
( 3 ) حاكم : ج 2 ، ص 220 .
( 4 ) ابن سعد : مجلد 6 ، ص 172 و ذهبى : معرفة القراء ، ج 1 ، ص 46 .
( 5 ) ابن سعد : مجلد 6 ، ص 299 و بنگريد به : ذهبى : معرفة القراء ، ج 1 ، ص 51 و ابن الجزرى : غاية النهاية ، ج 2 ، ص 380 .
( 6 ) بنگريد به ابن الجزرى : غاية النهاية ، ج 1 ، ص 616 .
( 7 ) بنگريد به : علم الدين سخاوى : جمال القراء ، برگ 153 ب .
( 8 ) كتاب السبعه ، ص 68 و بنگريد به : علم الدين سخاوى همان مصدر و ابن الجزرى : غاية النهاية ، ج 1 ، ص 413 .