ضبط و دقت در قرآن داشتند . پيامبر فرموده بود كه قرآن را در كمتر از سه روز نخوانند « 1 » و شايد اين سخن به دوره كامل شدن نزول قرآن مربوط باشد و ابىّ بن كعب قرآن را در هشت شب ختم مىكرد و تميم دارى در هفت شب ختم مىكرد « 2 » . و از امّ سلمه درباره قرائت پيامبر سؤال شد ، آن را حرف به حرف توصيف كرد ، و در اين باره از انس بن مالك سؤال شد . گفت : صداى خود را مىكشيد . « 3 »
روش دريافت صحابه قرآن را از پيامبر نشان مىدهد كه آنها به اتقان و دقت و ضبط در قرآن علاقه شديدى داشتند . از ابو عبد الرحمن السلمى حديث مشهورى به روايت شده كه در آن به اين روش اشاره شده است . ابن مجاهد مىگويد : « 4 » « به من از يحيى بن ابى كثير خبر دادند و او از عطاء بن سائب و او از ابو عبد الرحمن خبر داد كه گفت : كسانى كه به ما قرآن ياد مىدادند يعنى عثمان بن عفان و عبد اللّه بن مسعود و ابى بن كعب گفتند كه پيامبر به آنها ده ( آيه ) ياد مىداد و از آن به ده آيه ديگر تجاوز نمىكرد تا اينكه آنها عمل به آن آيه را ياد بگيرند ، پس از آنها هم قرآن و هم عمل به قرآن را يك جا مىآموختند » منظور از ده تا در اين روايت همان ده آيه است به طورى كه از مصادر ديگر اين حديث بر مىآيد . « 5 »
در فصل پيشين گذشت كه قرائت قرآن در زمان حيات پيامبر ( ص ) در سايه رخصت هفت حرف انجام مىشد . حتى اينكه بعضى از صحابه بعضى از قرائتها را كه شنيده بود انكار مىكرد ولى پيامبر همه آنها را تصديق مىفرمود و مىگفت : « اين قرآن بر هفت حرف نازل شده آن مقدار كه بر شما ميسور است ، از آن بخوانيد . و داستان عمر بن خطاب و هشام بن حكيم و غير آنها مشهور است .
در عهد خلفاى راشدين احتياج به تعليم قرآن افزايش يافت و اين به جهت كثرت كسانى بود كه از عرب و غير عرب از ملتهاى مختلف وارد اسلام مىشدند ، و در همين
هامش
( 1 ) ابن سعد : مجلد 1 ، ص 376 .
( 2 ) همان مصدر ، مجلد 3 ، ص 500 .
( 3 ) همان مصدر ، مجلد 1 ، ص 376 .
( 4 ) كتاب السبعه ، ص 69 .
( 5 ) اين روايات را در منابع زير ببينيد : ابن سعد : مجلد 6 ، ص 172 و البنا الساعاتى : ج 18 ، ص 9 و حاكم : ج 1 ، ص 557 و ذهبى : معرفة القراء ج 1 ، ص 46 و 48 و سير اعلام النبلاء ، ج 1 ، ص 350 .