مبحث چهارم رسم مصحف در عصر چاپ
اختراع دستگاه چاپ باعث شد كه تعداد بىشمارى از قرآنهاى متحد الشكل در دنيا منتشر شود . با اينكه صنعت چاپ اثر نامحدودى در تسهيل انتشار مصاحف داشت ، تأثير قابل ملاحظهاى در شكل عمومى و طريقه كتابت قرآن به جاى نگذاشت چون رسم مصحف از زمانهاى پيش در تمام جنبههاى مربوط به لفظ به كمال خود رسيده بود و اين از زمانى انجام يافت كه خليل بن احمد علامتهاى حركات و غير حركات را وضع نمود و كاتبان مصاحف پس از اندك مدتى روش او را به كار گرفتند ، هر چند كه بعضى از آنها در طى چند قرن ، بخصوص در بلاد مغرب اسلامى در ترديد بودند به گونهاى كه راههاى استخدام اين روش را در مبحث پيش گفتيم . نقطه نظرهاى گوناگون در نوع خط و طريقه ضبط مصاحف ، در دو روش تبلور يافت : روش اول روش اهل مشرق بوده كه نماينده آن مصحف اين بواب است كه در سال 391 هجرى آن را نوشت و نمونه برجستهاى در اين روش به شمار مىرود . در اين روش بيشتر علامتهايى كه خليل وضع كرده و كاتبان و اهل لغت آن را به كار بردهاند ، استعمال شده است . روش دوم روشى است كه در خط مغربى به