635 هجرى نوشته شده ( موريتز لوح 88 ) اثرى از علامت وصل نيست ولى اين علامت در بيشتر نمونههاى مصاحف كه موريتز آورده و تاريخ آن به بعد از قرن هفتم مىرسد ديده مىشود .
5 . علامت تنوين
تنوين ، نون ساكنهاى است كه به آخر آسمهاى منصرف ملحق مىشود اگر از الف و لام خالى باشد و به سوى اسم ديگرى اضافه نشود . پيش از اين گفتيم كه كاتبان مصحف ، تنوين را به صورت نون ننوشتهاند و در حالت رفع و جر چيزى را اضافه نكردهاند ، ولى در حالت نصب الفى اثبات كردهاند و آن الفى است كه در حالت وقف ظاهر مىشود . براى تشخيص كلمهاى كه تنوين دارد از غير آن ضرورى بود كه علامتى در آخر كلمه باشد و اين ضرورت از همان آغاز احساس مىشد و لذا مىبينيم كه ابو الاسود دئلى وقتى در مصحف نقطه گذارى اعراب را انجام داد ، از اشاره به كلماتى كه داراى تنوين هستند غافل نشد و به جاى يك نقطه دو نقطه قرار داد : يكى براى تنوين و يكى براى حركت ، و در كنار نقطه حركت نقطهاى هم براى تنوين قرار داد كه در حالت نصب بالاى حرف و در حالت رفع جلوى آن و در حالت كسر زير آن گذارده مىشود و اين نقطه مانند حركات به رنگ قرمز بود . « 1 »
وقتى خليل علامتهاى حركات سه گانه را وضع كرد و كاتبان آنها را جايگزين نقطههاى حركات كردند اين علامتها را در اشاره به تنوين به كار بردند و به جاى دو نقطه دو علامت گذاشتند ، ولى استعمال آنها در مصاحف در زمان خليل يك باره انجام نگرفت بلكه تابع مراحل استعمال علامتهاى حركات در مصاحف بود بدان سان كه در مبحث پيشين گذشت .
ابن درستويه گفته است : « تنوين پارهاى است كه از نون و يا نقطه نون اخذ شده است . » « 2 »
ولى آنچه درباره ريشه علامت تنوين گفتيم ، همان چيزى است كه واقعيت روايات و اسناد خطى به آن دلالت دارد . وقتى ابو الاسود دئلى براى تنوين دو نقطه وضع كرده ، خليل نيز به جاى دو نقطه دو علامت قرار داده است . « 3 » قلقشندى ذكر كرده كه از متأخران كسانى هستند
هامش
( 1 ) بنگريد به : دانى : المحكم ، ص 58 .
( 2 ) كتاب الكتاب ، ص 56 .
( 3 ) قلقشندى : ج 3 ، ص 165 - 166 .