و لذا كشيدهاى مانند الف خوابيده به وجود آمده است و اين به خاطر كثرت استعمال و تكرار شدن آن است . « 1 »
ملاحظه شده است دايرهاى كه براى سكون استعمال مىشود ، نقطه گذاران مصاحف آن را در حرفى كه در تشديد و تخفيف آن اختلاف شده است نيز به كار بردهاند همچنين آن را روى حرف خفيفى كه بيم آن مىرود كه خواننده آن را با تشديد بخواند مىگذارند كه بر خفيف بودن آن دلالت كند . « 2 » اين دايره در ورقى از يك مصحف قديم كه به قرن دوم و سوم مربوط مىشود ( موريتز لوح 22 ) روى باء از كلمه ( ربما ) در آيه
رُبَما يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا . . .
( حجر 15 / 2 ) گذاشته شده است . و نيز در مصحف ابن بواب كه در سال 391 هجرى نوشته است ، سكون تقريبا به شكل سر حرف خاء نوشته شده و در مصحفى كه در دار الكتب المصريه نگهدارى مىشود و در سال 499 هجرى نوشته شده سكون به شكل دايره تو خالى كوچكى است . « 3 »
2 . علامت تشديد
گفتيم كه در كتابت عربى و تمام كتابتهاى سامى ، حرف مشدّد با يك علامت نشان داده مىشود و از اينجاست كه ممكن است كسى گمان كند كه اين علامت جز بر يك حرف دلالت نمىكند و لذا نقطه گذاران مصاحف علاقه پيدا كردند كه اين حالت را با يك علامت معيّن نشان بدهند . براى تشديد در علامت به كار برده مىشود : اول سر حرف شين و اين همان است كه خليل بن احمد آن را وضع كرده و آن را از اول كلمه ( شديد ) برداشته است . « 4 » خليل در كتاب العين گفته كه تشديد علامت ادغام است . « 5 » و اين همان عقيده خليل و سيبويه و عموم پيروان آنهاست ، و سائر اهل شرق از نقطه گذاران و غير آنها نيز همين
هامش
( 1 ) المحكم ، ص 52 .
( 2 ) همان مصدر ، ص 51 .
( 3 ) به شماره ( 227 مصاحف ) .
( 4 ) بنگريد به : سيبويه : ج 2 ، ص 282 و ابن درستويه : ص 56 و دانى : المحكم ، ص 7 و ص 49 .
( 5 ) كتاب العين ، ج 2 ، ص 55 .