طرف ياء چسبيده است به اين شكل : ( ي ) و در كلمه ( السماء ) همزه مثل دال است كه در داخل آن و يا جلوى آن نقطهاى است به اين شكل : ( ن ) و در ( شاء ) هلال كوچكى بعد از الف است كه دو طرف آن به بالا كشيده شده و در وسط آن نقطهاى است كه علامت فتحه است ، و همين طور است در ( جاءه - جاءك ) ولى نقطهاى براى حركت ندارد .
در قطعهاى از چوب كه در آن سوره بيّنه نوشته شده بود ، همزه با علامتى نشان داده شده بود كه تقريبا شباهت به علامت سابق داشت و مثلا در كلمه ( جاءتهم - حنفاء ) همزه به شكل دال معكوس يا علامتى شبيه شماره ( 2 ) بود كه در سفيدى پس از الف قرار داشت و در كلمه ( أولئك ) همزه به همان شكل بود ولى زير ياء قرار داشت .
همزه در مصحفى كه به امام جعفر صادق ( عليه السلام ) نسبت داده شده و موريتز آن را به قرن دوم يا سوم « 1 » مربوط مىداند و در دار الكتاب المصريه نگهدارى مىشود ، « 2 » با دو علامت نشان داده شده اول سر عين است كه با مركب حروف ديگر نوشته شده ، و دوم دايرهاى است تو خالى به رنگ لاجوردى و هر دو در محل واحدى هستند و يا نزديك هم قرار دارند .
به نظر مىرسد كه به كارگيرى سر عين در مصاحف در مشرق از قرن چهارم به بعد ظاهر شد ولى در مغرب در دورههاى متأخر همزه را به صورت نقطه زرد مىنوشتند به طورى كه در مصحفى كه به خط مغربى نوشته شده و به قرن هشتم مربوط است ديده مىشود .
اين نسخه در كتابخانه چستربيتى در دوبلن نگهدارى مىشود « 3 » .
هامش
( 1 ) بنگريد به لوح 31 - 36 .
( 2 ) به شماره ( 1 مصاحف ) نگهدارى مىشود .
( 3 ) به عنوان نمونه بنگريد به : ناجى زين الدين : مصور الخط العربى ، شكل 699 ، ص 246 .
با اينكه صورت همزه به رنگ سياه ديده مىشود ولى معلوم است كه دايره آن با رنگى غير از رنگ كتابت است و من ترجيح مىدهم كه آن رنگ زرد باشد .