ثانيا : علامتهاى ديگر :
1 . علامت سكون
سكون حركت نيست بلكه آن سلب حركت است « 1 » و براى آن علامتى را وضع كردهاند تا دلالت كند كه حركتى بعد از حرف نيست و حرف مشدّد هم نيست . علامتهاى گوناگونى براى اين منظور به كار رفته است . نقطهگذاران مصاحف گاهى براى سكون كشيدهاى را مانند فتحه روى حرف مىگذارند و گاهى دايره كوچكى بالاى حرف به رنگ قرمز قرار مىدهند . علامت اول را اهل اندلس به كار مىبرند و علامت دوم مربوط به اهل مدينه است . « 2 » دانشمندان عربى مانند سيبويه و پيروان اوخاء را علامت سكون مىكنند « 3 » و گفته شده كه آن را جيم بدون دنباله است . و از عربها كسانى هستند كه هاء را علامت سكون قرار دادهاند كه بخصوص در حالت وقف كه سكون متحرك لازم است از آن استفاده مىشود ، مانند قول خداوند : ( كتابيه ) و مثل آن . « 4 »
درباره اصل دايره گفته شده كه آن از ميم ( جزم ) گرفته شده و براى خفت دنباله ميم را حذف كردهاند و اين دايره را « جزمه » ناميدهاند و آن را از جزم كه لقب سكون است اخذ كردهاند . و احتمال دارد كه اين دايره را از صورت صفر در حساب هنديها و غير آنها برگرفته باشند كه اشاره به خالى بودن مرتبه از عدد است چون صفر به معناى خالى است « 5 » .
درباره خاء هم گفته شده كه از اول كلمه ( خفيف ) گرفته شده « 6 » و گفته شده كه آن همان جيم بدون انحناء است كه از جيم ( جزم ) اخذ شده است . « 7 » دانى معتقد است كشيدهاى كه نقطه گذاران اندلس آن را به عنوان علامت سكون به كار مىبرند ، همان خاء مأخوذ از خفيف است جز اينكه آنها به جهت اختصار سر آن را حذف كرده و بقيه را جا گذاشتهاند
هامش
( 1 ) ابن يعيش : ج 9 ، ص 67 .
( 2 ) دانى : المحكم ، ص 51 .
( 3 ) همان مصدر ، ص 51 و سيبويه : ج 2 ، ص 282 و ابن يعيش : ج 9 ، ص 68 .
( 4 ) ابن درستويه : ص 55 و قلقشندى : ج 3 ، ص 165 .
( 5 ) دانى : المحكم ، ص 52 .
( 6 ) دانى : المحكم ، ص 52 .
( 7 ) ابن درستويه : ص 55 و قلقشندى : ج 3 ، ص 165 .