مىشود ، اهل نقطه در محل نقطه همزه در صورتى كه قبل از حرف و يا بعد از حرف باشد ، اتفاق نظر دارند ولى وقتى همزه در همان محل الف و واو و ياء قرار بگيرد ، در اين صورت بعضيها علامت همزه را در خود اين حروف و حركات را بالاى حرف يا پايين آن و يا جلوى آن قرار مىدهند ولى بعضى از آنها با اين روش مخالفت مىكنند و همزه مفتوحه را با حركت آن بالاى حرف و همزه مكسوره را با حركت آن پايين حرف و همزه مضمومه را با حركت آن در خود حرف قرار مىدهند و ميان همزه و حركت آن را جمع مىكنند و آن دو را از هم جدا نمىسازند ، همانگونه كه ميان ساير حروف و حركات آنها جدايى نيست . دانى معتقد است كه قول اول بهتر است زيرا كه همزه هم حرفى از حروف معجم است و همانگونه كه هر حرفى محل واحدى در سطر دارد ، همزه نيز بايد محل واحدى داشته باشد و در كتابت به صورت معينى نوشته شود و حركات بر چيزى كه شايسته آن است دلالت كند همانگونه كه در ساير حروف دلالت مىكند . « 1 »
در ميان اهل نقطه كسانى هستند كه همزه آغازين كلمه را با نقطه زرد مشخص مىكنند و حركتى نمىگذارند و گوناگونى آن را با الف نشان مىدهند ، به اين صورت كه همزه مفتوحه را در بالاى الف و همزه مكسوره را در زير الف و همزه مضمومه را در وسط الف قرار مىدهند و در حركت گذارى الف به همين اكتفا مىكنند . « 2 »
دانى گفته است : الف كه در مثل كلمه ( ءامن ) نوشته مىشود ، علامت فتحه بلندى است كه پس از همزه آمده و علامت همزه حذف شده است و لذا وقتى بخواهند نقطهگذارى كنند همزه را به صورت نقطه زردى مشخص مىكنند و حركت آن را پيش از الف در جاى سفيد مىگذارند . « 3 » شك نيست كه اين روش در نقطهگذارى كلماتى مانند ( ءامن ) روشنتر از اين قول است كه الف نوشته شده علامت همزه است و علامت فتحه بلند حذف شده و با نقطهگذارى ضبط مىشود و اين اقتضا مىكند كه نقطه زرد بالاى الف گذارده شود تا به همزه دلالت كند و الف كوچكى به رنگ قرمز پس از الف نوشته شود . ولى روش دانى با
هامش
( 1 ) بنگريد به : المحكم ، ص 125 .
( 2 ) دانى : المحكم ، ص 125 سيوطى در تدريب الراوى ، ج 2 ، ص 72 ذكر كرده كه در جايگاه همزه در الف دو اصطلاح دارند : بعضيها آن را بالاى الف و كسره را زير الف قرار مىدهند و بعضيها هر دو را زير الف مىنويسند . از نظر سيوطى دومى صحيحتر است .
( 3 ) المحكم ، ص 156 .