به هر حال ما در اين صفحات سعى مىكنيم كه اين علامتها را بررسى كنيم و سطور آنها را در مصاحف و نگارش عربى مورد توجه قرار بدهيم .
اولا : علامت همزه
به نظر مىرسد كه نگارش عربى در سالهاى نخستين تاريخ اسلام و جلوتر از آن ، مشكلى درباره همزه نداشته است ، و ظاهر اين است كه مصحفهاى عثمانى در حالى در حجاز نوشته شد كه مردم براى همزه علامتى جز « الف » نمىشناختند ، و شايد اصلا در آن زمان اصطلاح همزه را به كار نمىبردند و به طورى كه در فصل قبلى گفتيم همان نام قديمى را استعمال مىكردند .
پس از آنكه مصاحف عثمانى به شهرهاى اسلامى فرستاده شد ، اين مصاحف مورد اعتماد امّت اسلامى در تمام مناطق و شهرها واقع شد ، و مردم نه تنها در الفاظ تلاوت بلكه حتى در رسم كلمات هم به آنها استناد مىكردند . روزها به سرعت سپرى شد و حادثهاى كه قسمتى از آن را پيشتر گفتيم اتفاق افتاد و آن اينكه لغت عربى در جوامع جديد دستخوش اختلاط لغوى ميان لهجههاى عربى كه ميان ساكنان جزيرة العرب پراكنده بود گرديد ، و پديده همزه يكى از جنبههاى اين اختلاط لغوى بود . در فصل سابق گفتيم كه در عربى پديدهاى به نام همزه به وجود آمد و اين پديده در حركت علمى و لغوى عراق نمود بيشترى پيدا كرد ، چون دانشمندان به اخذ لغت از قبايل شرق جزيره و وسط آن روى آورده بودند و شهرهاى عراق به طور مداوم و به صورت درهاى باز با وسط جزيره ارتباط داشت و بسيارى از عربهاى جزيره در آن ساكن شدند . در فصل سابق بعضى مطالب لازم را در اين زمينه گفتيم و در اينجا فقط به ذكر نتيجهاى كه به دست آمد اكتفا مىكنيم ، و آن اينكه رسم عثمانى مطابق با لهجه و قرائت اهل حجاز بود كه همزه را در غير اول كلمه مىانداختند و همزه در رسم عثمانى فقط در اوايل كلمات نوشته مىشد و با علامت الف نشان داده مىشد و اما در وسط يا آخر كلمه واو و ياء و يا يكى از حركتهاى بلند ، از لحاظ تلفظ و كتابت جايگزين همزه بود .
مصحفى وجود نداشت كه مطابق با لهجه كسانى كه همزه را به كار مىبردند ، نوشته شود ( جز آنچه كه درباره بعضى از مصاحف عبد اللّه نقل شده كه گويا هميشه همزه به صورت