در خط يكسان هستند و تنها با نقطه گذارى از هم تشخيص داده مىشوند .
در كنار اين دو نوع علامت ، نوع سومى از علامتها هم وجود دارد كه به كلى از اين دو نوع بيگانه است ، ولى در عين حال از ويژگيهاى هر دو نوع برخوردار است . اين قسم از علامتها از نظر جابجايى در كلمه مانند حركتها هستند ، ولى از نظر اينكه نشان دهنده صداى خاصى نيستند مانند نقطههايند . اين علامتها بيانگر حالات خاصى از تلفظ هستند و براى نشان دادن حروف مشخصى به كار نمىروند ، زيرا كه حروف عربى با رموز و علاماتى كه معين شده و با وضع علامتهاى حركات سهگانه كوتاه به كمال خود رسيدهاند و لذا علامتهاى ديگر نشان دهنده حروف لغوى به معناى دقيق كلمه نيستند بلكه آنها علامتهايى هستند كه قارى را بر ارائه كيفيت تلفظ معينى كمك مىكنند .
پيش از اين ، سخن ابن درستويه را نقل كرديم كه ميان دو نوع اعرابها فرق گذاشته است ؛ يك نوع صورتهاى حركات و سكون است و نوع ديگر علامتى است كه به حرف افزوده مىشود تا آن را از حروف ديگر متمايز كند و همانند اعجام در حروف مىباشد . درباره نوع دوم از اعراب ابن درستويه مىگويد : « 1 » « آن نوع از اعراب كه براى فرق گذارى ميان حروف به كار مىرود پنج علامت است : تشديد و تنوين و همزه و مد و علامت الف وصل . » ابن درستويه سكون را از علامتهاى اعراب محض قرار داده ولى واقعيتهاى لغت آن را نفى مىكند زيرا سكون از لحاظ صوتى ، مانند حركات و حروف نيست كه صدايى داشته باشد ، بلكه آن علامتى براى نبودن حركت است « 2 » بنابراين سكون نيز ششمين علامت از اين علامتهاست .
در مبحث سابق گذشت كه خليل بن احمد در كنار علامتهاى حركات سه گانه ، علامتهايى هم براى همزه و تشديد و روم و اشمام وضع كرده است ، « 3 » و ابو الحجاج بلوى - به طورى كه گذشت - به جاى همزه كلمه تمدد قرار داده است و شايد منظور او همان مد باشد ، يا اين كلمه تحريف كلمه همزه است ، چون به نظر مىرسد كه او كلام دانى را نقل مىكند .
هامش
( 1 ) الكتاب ، ص 56 .
( 2 ) بنگريد به : دكتر كمال محمد بشر : دراسات فى علم اللغة ، قسمت اول ، ص 184 .
( 3 ) المحكم ، ص 6 .