روايت مربوط به استعمال نقطه در تشخيص حروف مشابه ، به آن دلالت دارد و ما آن روايت را به زودى در مبحث بعدى نقل خواهيم كرد .
به هر حال آنچه مورد اتفاق است اين است كه ابو الاسود دئلى نخستين كسى است كه مصاحف را نقطه گذارى نمود ، به گونهاى كه روش او به روش نقطه گذارى ابو الاسود معروف شد ، و شخصيت ابو الاسود در عصر خود ناشناخته نبود ، بلكه به طور ملموسى در حوادث عصر خود شركت داشت و او از رجال اهل بصره و شيعه على بود . « 1 » طبرى براى ابو الاسود نقشى را كه در حوادث اواخر دورهء خلافت أمير المؤمنين على ( عليه السّلام ) داشت ، ذكر مىكند . او از سال سى و هفت تا سال چهل هجرى قاضى بصره بود . « 2 » و ابو الفرج اصفهانى از جاحظ نقل مىكند كه او گفته است : « ابو الاسود دئلى از طبقههاى گوناگون مردم به شمار مىآيد و او در تمام آنها برتر بود و در تمام آنها از او روايت شده است . » « 3 » و خود ابو الفرج در اين باره گفته است : « ابو الاسود دئلى از بزرگان تابعين و از فقها و محدثين آنها بود و از عمر و على بن ابى طالب بسيار روايت كرده است و نيز از ابن عباس و ديگران نقل روايت كرده و عمر بن خطاب و عثمان بن عفان و على بن ابى طالب او را به كار گماشتند . » « 4 » و ابن سعد در « الطبقات الكبرى » دربارهء او گفته است : « او شاعر شيعى مذهب بود و او در حديث مورد وثوق بود و چون عبد اللّه بن عباس از بصره خارج شد ، ابوالاسود را جانشين خود كرد و على بن ابى طالب ( ع ) او را تثبيت نمود . » و ابن جزرى گفته است : « 5 » او در زمان حيات پيامبر مسلمان شد ولى پيامبر را نديد . و گفته شده كه او قارى قرآن بود و قرائت را از عثمان بن عفان و على بن ابى طالب عليه السّلام اخذ كرده بود . »
بنابراين شخصيتى مانند ابو الاسود با اين اوصافى كه ذكر شد شايستگى آن را داشت كه دست به اين كار مهم بزند و رسم عثمانى را تكميل و مصحف را ضبط كند و نخستين پايه گذار علوم قرآنى و علوم عربى باشد .
هامش
( 1 ) ابن سلام جمحى : ص 12 و نيز بنگريد به : ابو بكر زبيدى : ص 13 .
( 2 ) بنگريد به : تاريخ طبرى ، ج 4 ، ص 461 ، 462 و ج 5 ص 76 ، 79 ، 136 ، 155 .
( 3 ) الاغانى ، ج 12 ، ص 304 و ياقوت : معجم الادباء ج 2 ص 34 .
( 4 ) الاغانى ، ج 12 ، ص 301 .
( 5 ) مجلد 7 ، ص 99 .