دادن حركات كوتاه به وسيله نقطهگذارى مربوط باشد .
روايتهاى مربوط به آغاز علم نحو و نقطه گذارى مصاحف تقريبا مضمونهاى يكسانى دارند و همه آنها به يك خطاى لغوى اشاره دارند كه از بعضى از گويندگان در سخن گفتن يا در تلاوت بعضى از آيات قرآنى سر زده است و اين در اثر ضعف ذوق لغوى و يارى نكردن كتابت عربى آن زمان به تحقق قرائت صحيح و پرهيز از خطا بوده است . در بعضى از روايتها آمده است كه ابو الاسود دئلى شنيد كه دخترش غلط مىخواند و اين كار او را وادار به تفكر كرد تا كارى كند كه مردم را از خطا خوانى حفظ نمايد . مصادر ديگر تذكر مىدهند كه ابو الاسود به يك مرد فارسى زبان به نام سعد گوش داد و ديد كه او در كلام خود خطا مىكند و شنوندهاى به او مىخندد . بعضى از روايتها هم مىگويند كه زياد امير بصره غلط فاحشى را از كسانى كه پيش او بودند ، شنيد ، پس ابو الاسود را طلبيد و از او خواست كه براى مردم قواعدى وضع كند كه آنها را از خطا در كلام منع نمايد . و نيز بعضى از روايتها اشاره دارند بر اينكه ابو الاسود شنيد كه كسى در قرائت اشتباه مىكند ، اين كار او را به نقطه گذارى مصحف و وضع ابواب نحو وادار كرد . و بعضى از مصادر مىگويند كه امير المؤمنين على بن ابى طالب در عراق سخن غلطى را شنيد ، پس به ابو الاسود دستور داد كه علم نحو را وضع كند و يا اينكه به او نوشتهاى را داد كه در آن بعضى از قواعد نحو نوشته شده بود و به او دستور داد كه آن را دنبال كند . « 1 »
به هر حال بيشتر روايات اين مطلب را تذكر مىدهند كه ابو الاسود ، نقش مهمى در اين زمينه داشته است ، ولى بعضى از آنها اشاره دارند كه او فقط در علم نحو ابوابى را وضع نمود ، و بعضى از آنها تصريح مىكند كه او مصاحف را نقطهگذارى كرد و بعضى از روايات هر دو عمل را به او نسبت مىدهند . ملاحظه مىشود رواياتى كه نقطهگذارى مصاحف را بيان مىكند ، همگى به دوره والى بودن زياد بن ابيه در بصره ( 53 - 44 ه )
هامش
( 1 ) تفصيل اين روايات را در اين كتابها ببينيد : ابو الطيب لغوى : عبد الواحد بن على : مراتب النحويين ، مكتبة نهضة مصر ، قاهره ، 1955 ص 6 به بعد و ابو الفرج اصفهانى : مجلد 12 ، ص 304 - و 302 و سيرافى : ص 18 - 15 و ابو بكر زبيدى : ص 15 - 14 و ابن نديم : ص 40 و ابو البركات انبارى : ص 4 به بعد و قفطى ، ج 1 ، ص 9 - 4 و ابن خلكان : ج 2 ، ص 217 - 216 و سيوطى : المزهر ، ج 2 ، ص 398 و رسالة فى سبب وضع علم العربيه از همو ، ص 53 - 49 .