همچنين ميمون بن مساعد مصمودى متوفى در فارس به سال 816 ه ، « 1 » كتاب المحكم ابو عمرو دانى را به نظم درآورده و البته از كتابهاى ديگرى نيز مانند كتاب التنزيل تأليف ابو داود سليمان بن نجاح شاگرد دانى استفاده كرده است . او اين نظم را كه ارجوزهاى طولانى در نقطه گذارى مصحف است « الدرة الجليلة » نام گذارى كرده است . « 2 »
ابو عبد اللّه محمد بن عبد الجليل التنسى ( متوفى 899 ه ) ارجوزه « ضبط الخراز » را شرح كرده و شرح خود را « الطراز فى شرح ضبط الخراز » ناميده و در شرح خود به گفتههاى ابو عمرو دانى و شاگرد وى ابو داود « 3 » اعتماد كرده است . از اين كتاب نسخههاى خطى متعددى در دست است « 4 » و به نظر مىرسد كه شرح تنسى اولين شرح ضبط الخراز نيست ، زيرا كه در مقدمه تصريح مىكند كه پيش از او كسانى بودهاند كه اين ارجوزه را شرح كردهاند . او مىگويد : « 5 » « چون ديدم كسانى درباره ارجوزه ضبط استاد ابو عبد اللّه شريشى معروف به خراز گفتگو كردهاند و بعضى از آنها مطلب را به اختصار مخل برگزار كردهاند و بعضى هم به صورت ملال آورى طول دادهاند ، علاقمند شدم كه براى اين ارجوزه شرح متوسطى بنويسم كه خواننده را به نشاط آورد و به فهم جويندگان آن نزديكتر باشد و لذا با استعانت از خداوند شروع كردم و آن را « الطراز فى شرح ضبط الخراز » ناميدم . »
پيش از اين اشاره كرديم كه مارغنى دو كتاب مورد الظمآن و الضبط را شرح كرده و در شرح خود به دو شرح ابن عاشر انصارى و ابو عبد اللّه تنسى اعتماد كرده است .
از اينها گذشته ، احيانا فصلهايى از كتاب الضبط را در بعضى از كتب مربوط به رسم المصحف كه پس از عصر دانى نوشته شدهاند ، پيدا مىكنيم . از جمله آنها فصلى است كه ابن وثيق اندلسى ( 567 - 654 ه ) در آخر كتاب خود به نام « الرسم » « 6 » آورده است ، و نيز
هامش
( 1 ) عمر رضا كحاله : ج 13 ، ص 66 .
( 2 ) بنگريد به : عزت حسن : فهرس مخطوطات دار الكتب الظاهريه ( علوم القرآن ) دمشق ، 1962 ، ص 360 و در آنجا نسخه خطى اين ارجوزه موجود است و صاحب معجم المؤلفين گفته : مصمود بى غير از كتاب الدّرة كتاب ديگرى هم در نقطه گذارى دارد كه نام آن « المورد الروى فى نقط المصحف العلى » مىباشد .
( 3 ) بنگريد به : دكتر عزت حسن : مقدمة تحقيق المحكم ، ص 34 .
( 4 ) همان ، ص 35 .
( 5 ) الطراز . برگ 1 ب .
( 6 ) لوحه ( 38 - 33 ) .