نيست . و اما اينكه بعضيها گفتهاند : نقطهگذارى اعجام قديمى است و شايد به زمان وضع حروف برگردد و يا گفتهاند : اين نوع نقطهگذارى پيش از اسلام هم بوده است و در اين گفتهها به اقوال و اخبارى كه گذشت استناد كردهاند ، و يا دلالت بعضى از اسناد را مستند قرار دادهاند ، نظر ما اين است كه تنها اعتماد به اين اقوال كفايت نمىكند ، بخصوص اينكه اينها از پيچيدگى و تناقض خالى نيست و يا در زمانهاى متأخرى گفته شده كه آگاهى درستى از آغاز نقطهگذارى اعجام در دست آنها نبوده است . همچنين اعتماد بر دو سند ياد شده ( پاپيروس و نقش طايف ) نمىتواند روايات مشهور را رد كند و يا آنها را زير سؤال ببرد ، بخصوص اينكه هر دو سند احتياج به توثيق دارد كه اندكى بعد به آن پرداخته خواهد شد .
كتابت عربى به گونهاى كه ويژگيهاى آن در رسم عثمانى نمايان است ، در اين دوره با هيچ علامت و رمزى به حركات كوتاه اشارهاى ندارد ، همچنين چندين حرف در يك رمز مشترك هستند و به همين جهت دانشمندان سعى كردند اين دو نقص را بر طرف سازند و علامتهايى براى حركات كوتاه و براى تشخيص شكلهايى كه بر چند حرف دلالت مىكنند ، ايجاد كنند تا هر حرفى شكل واحد مستقلى داشته باشد كه ديگرى در آن شكل با آن حرف شريك نباشد . تلاش دانشمندان در اين حد باقى نماند بلكه آنها علامتهاى ديگرى هم وضع كردند كه نشان دهندهء بعضى از حالات تلفظ بود . آنها خواستند با اين علامتها الفاظ تلاوت را ضبط كنند . ابن درستويه كه درباره شكل حروف سخن مىگويد ، خاطر نشان مىسازد : « 1 » « شكل ، چيزى است كه بر حروف افزوده مىشود چون به آن نياز دارند و آن بر دو گونه است : يك قسم از آن نشانگر حركات و سكون است كه حروف با آنها شناخته و خوانده مىشود ، و قسم ديگر چيزى است كه بر حرف افزوده مىشود تا تفاوتهاى آن روشن گردد ، همچنانكه نقطهها براى همين بود . آن شكلهايى كه نشانگر حركات و سكون مىباشد چهار چيز است : فتحه ، ضمه ، كسره ، و سكون ، و آن شكلهايى كه جهت فرق گذارى ميان حروف بر آنها افزوده مىشود ، پنج علامت است : تشديد ، تنوين ، همزه ، مدّ و علامت الف وصل » .
هامش
( 1 ) كتاب الكتاب ، ص 55 .