مقطع در پايان كلمه و يا وسط آن باشد . و از اينجاست كه وقتى بعضى از مقاطع كلمه در پايان يك سطر قرار گرفت ، كاتبان به آسانى مقطعهاى ديگر آن كلمه را در اول سطر بعدى نوشتند ، و اين همان چيزى است كه ما آن را به شكل عمومى در رسم عثمانى مىبينيم همانگونه كه در مصاحف قديمى كه در دسترس ما بود چنين است .
توزيع مقاطع كلمات مكتوب به همان ترتيبى كه گفته شد ، يك پديدهء عمومى در كتابت عربى در آن دوره بود . اين پديده در رسم عثمانى هم آشكار شد و اين بدان جهت بود كه اصحاب پيامبر كتابت عربى را با تمام ويژگيهايى كه داشت در تدوين قرآن كريم به كار گرفتند . مثلا در نقش قاهره كه مربوط به سال 31 هجرى است مىبينيم كلمهء ( الكتب ) ميان سطرهاى پنجم و ششم توزيع شده است و كاتب ، الف را در پايان سطر پنجم و بقيهء كلمه را در اول سطر ششم نوشته است ، همچنين در اين متن ، كلمهء ( الآخر ) را مىبينيم كه هجاى آن ميان پايان سطر ششم و آغاز سطر هفتم توزيع شده است ، و نيز اين پديده را در نقش اشعرى ( 64 هجرى ) مىبينيم و كلمهء ( الحمد ) ميان سطرهاى دوم و سوم و هجاى كلمهء ( اللّه ) ميان سطرهاى سوم و چهارم توزيع شده ، و در همين متن كلمهء ( اسرفيل ) ميان سطرهاى ششم و هفتم توزيع گرديده است . همچنين اين پديده را در نقش طايف ( 58 هجرى ) در خلافت معاويه مىبينيم كه كلمهء ( اللهم ) را ميان سطرهاى سوم و چهارم و كلمهء ( امير ) را در دو سطر بعدى توزيع كرده ، و نيز در سنگ نوشتهاى كه در راه ( خان حثروره ) بوده و مربوط به سال 86 هجرى است كلمهء ( امير ) در سطرهاى چهارم و پنجم توزيع شده است و شايد اين پديده تا قرن دوم هجرى ادامه داشته است تا اينكه علما قواعد كتابت و هجا عربى را وضع نمودند . ( رجوع شود به متون ضميمهء كتاب ) مثالهايى را كه در رسم عثمانى گاهى متصل و گاهى جدا از هم آمده ، مىتوان به دو قسم تقسيم كرد : اول ، كلماتى كه در آنها ميان آخرين حرف از حروف كلمهء اول و اولين حرف از حروف كلمهء دوم رابطه باشد كه البته اين رابطه هنگامى پيدا مىشود كه در تلفظ به همديگر متصل شوند و مخرج دو حرف يكى باشد و يا نزديك به هم باشد و حركتى ميان آنها فاصله نباشد ، اين رابطه گاهى تا حد فناى كامل حرف اول در حرف دوم ( ادغام ) مىرسد و گاهى كمتر از آن مىشود . دوم ، چنين رابطهاى ميان آنها نيست و حركتى ميان دوم
رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى ) — صفحة 415
مساهمون: غانم قدوري الحمد
ص٤١٥