شده است ، لغتى است كه سيبويه آن را از عربها نقل كرده در مثل ( المراة ) و ( الكماة ) « 1 » و بعضيها هم عقيده دارند كه همزه مطابق با اصل به صورت الف رسم شده كه علامت همزه است ، « 2 » به اين معنا كه آن يك اثر قديمى در علامت همزه است ، همان گونه كه در مثل ( السوأى ) گفتيم .
از مثالهاى اين عامل در اينكه هجاى بعضى از كلمات مهموزه به روش خاصى آمده ، كلمهء ( ييأس ) مىباشد . اين فعل و مزيد فيه آن در پنج مورد آمده : سوره يوسف ( 12 / 80 ) ( استيئسوا ) و در همان سوره ( 87 ) و « و لا تايئسوا . . . انّه لا يايس » و در همان سوره ( 11 ) ( استيئس ) و در سورهء رعد ( 13 / 31 ) « ا فلم يايس » و در اين مثالها با الف رسم شده : « / تايسوا ، يايس ، يايس » ولى در ( استيسوا ، استيس ) الف رسم نشده است « 3 » . همزه در اين كلمات طبق قرائت كسانى كه آن را با تحقيق مىخوانند مفتوح است و پس از ياى ساكن واقع شده است و تخفيف آن مثل تخفيف ( هيئة و سوءة ) مىباشد كه يا همزه ساقط و حركت آن انداخته مىشود و يا همزه ساقط مىشود و حرف لين جايگزين آن مىگردد و در حرف پيش از همزه ادغام مىشود ، و بنابراين قياس در رسم آن در هر دو حالت اين است كه همزه ساقط شود بدون اينكه اثر تخفيف آن در رسم آشكار گردد . و از اينجاست كه اثبات الف پيش از ياء در اين كلمات در وهلهء اول نامفهوم است حتى بعضى از دانشمندان سلف عقيده دارند الف زايد است . « 4 » و بعضى ديگر در توجيه اثبات الف در اين كلمات عقيده دارند كه آن قلب شده است و همزه بر ياء مقدم شده و به صورت ( يأيس ) درآمده است و همزه تخفيف داده شده و به الف تبديل گرديده است و بنابراين زايد نمىباشد . « 5 »
تأمل در چگونگى تخفيف اين كلمات در قرائت روايت شده از پيشوايان ، ما را به اصل اثبات الف در هجاى اين كلمات رهنمون مىشود . ابن كثير از طريق روايت بزى از ابى ربيعه ، در آن پنج مورد با الف و فتحهء ياء و بدون همزه خوانده است و بقيه با همزه و
هامش
( 1 ) بنگريد به : ابن سيده : ج 14 ، ص 13 و ابن يعيش : ج 9 ، ص 111 .
( 2 ) دانى : المحكم ، ص 150 و المقنع ، ص 43 و نيز بنگريد به : جعبرى : برگ 235 ب .
( 3 ) ابن ابى داود : ص 108 و مهدوى : ص 66 و دانى : المقنع ، ص 86 - 85 و المحكم ، ص 174 .
( 4 ) دانى : المحكم ، ص 174 .
( 5 ) مهدوى : ص 96 .