تخفيف ساقط مىشود و فتحه بلند همزه به حرف ساكن ما قبل متصل مىگردد و گاهى علامت اين فتحه كه الف است حذف مىشود ، همان گونه كه در كلمهء ( قرءان ) مىبينيم كه همه جا با اثبات الف آمده مگر در دو مورد كه الف ساقط شده است : « 1 » اول در سوره يوسف ( 12 / 2 ) « انا انزلنه قرنا عربيا » و دوم در سوره زخرف ( 43 / 3 ) « انا جعلناه قرنا عربيا » .
اين مطلب پديدهء ديگرى را براى ما تفسير مىكند و آن در كلمهء ( الان ) كه با حذف الف و اتصال لام به نون و به اين شكل آمده : ( الن ) و اين در همه جاى قرآن چنين است جز در يك مورد كه مطابق با اصل است و آن در سورهء جن ( 72 / 9 ) است : « فمن يستمع الان » در اينجا پيش از همزه حرف ساكنى قرار گرفته و آن لام است و پس از آن فتحه بلند قرار دارد كه در لفظ ثابت است و علامت الف نمايندهء فتحه بلند مىباشد و همين امر سقوط آن را جايز كرده همان گونه كه در مثالهاى بسيار ديگر چنين بود .
5 . اختلاف در چگونگى تخفيف همزه
از جملهء عواملى كه در تعدد صورتهاى هجايى بعضى از كلمات و يا رسم بعضى از كلمات با روشهاى خاص ، تأثير گذاشته است ، اختلاف در روش تخفيف همزه و انعكاس آن بر هجاى كلمه است . مثلا علماى رسم در اثبات الف بعد از شين در كلمهء
النَّشْأَةَ
در سورهء عنكبوت ( 29 / 20 ) و سورهء نجم ( 53 / 47 ) و سورهء واقعه ( 56 / 62 ) « 2 » اتفاق نظر دارند ، ولى در چگونگى قرائت آن اختلاف شده است . ابن كثير و ابو عمرو با فتحهء شين و الف خوانده و بقيه با سكون شين و بدون الف خواندهاند . « 3 » و قاعده در تخفيف همزه متحرك بعد از ساكن در مثل
النَّشْأَةَ
سقوط همزه در تلفظ است . و از اينجاست كه انتظار اين بود كه اين كلمه به شكل ( النشئة ) مانند ( المشمه ) نوشته شود ولى به همان صورت كه گفتيم ، يعنى با اثبات الف آمده است . و براى همين است كه دانشمندان در اصل رسم اين كلمه با الف ، اختلاف كردهاند . بعضيها گفتهاند كه آن مطابق با قرائت كسى است كه شين را مفتوح مىخواند و پس از آن فتحهء بلندى را اثبات مىكند ، رسم شده و اين علاوه بر اينكه روايت
هامش
( 1 ) المقنع ، ص 19 .
( 2 ) مهدوى : ص 93 و دانى : المقنع ، ص 43 .
( 3 ) دانى : التيسير ، ص 173 و دمياطى ، ص 345 .