است . « 1 »
در مصاحف خطى ، تعدادى از كلمات نمايندهء بقاياى روش اول در رسم همزه با الف مىباشد ، از جملهء آنهاست :
سُوءَ الْعَذابِ
در سوره بقره ( 2 / 49 ) كه در مصحف تاشكند با الف ( سوا ) نوشته شده ، و نيز در اين مصحف كلمهء ( ملء ) در سورهء آل عمران ( 3 / 91 ) به شكل ( ملا ) نوشته شده و كلمهء ( سؤة ) در سورهء مائده ( 5 / 31 ) در مصحف محفوظ در دار الكتب المصريه به شماره ( 5 / 1 مصاحف ) به شكل ( سواة ) نوشته شده است ، و نيز در مصحف تاشكند كلمهء ( ينئون ) در سوره انعام ( 6 / 26 ) با الف و به شكل ( يناون ) نوشته شده و همچنين در اين مصحف كلمهء ( سيّئه ) در سوره اسراء ( 17 / 38 ) با الف و به شكل ( سيّاه ) و كلمهء ( يهيئ ) در سوره كهف ( 18 / 16 ) با الف و به شكل ( يهيا ) و كلمهء ( السيّىء ) در سوره فاطر در دو مورد ( 35 / 43 ) با الف و به شكل ( السيأ ) نوشته شده است . همهء اين كلمات هجاى همزهء قديمى را حفظ كرده و در آن در همه جا و با هر حركتى كه باشد با الف نوشته شده است .
اگر در مثالهاى سابق ، همزه فقط با الف نوشته مىشود ، مثال ديگرى وجود دارد كه در كنار علامت الف علامت حرف ديگرى است كه همزه در حال تخفيف به آن تبديل مىشود و آن كلمهء
سُئِلَ
در سوره بقره ( 2 / 108 ) است :
أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْئَلُوا رَسُولَكُمْ كَما سُئِلَ مُوسى مِنْ قَبْلُ
كه در مصحف تاشكند به اين شكل است : ( سائل ) و همزه در اين شكل به صورت دوگانه است همان گونه كه در « نبأى و لقاى » مىبينيم ، جز اينكه همزه در ( سئل ) ميانى و در مثالهاى قبلى پايانى است . و نيز علت اين پديده در « نبأى و لقاى » بناى رسم بر وصل و وقف است ، ولى سبب آن در ( سائل ) مربوط به وفادارى كلمه به رسم همزهء قديم به اضافه نشان دادن تلفظ جديد است . الف اشاره به رسم قديم مىكند و ياء نشانگر تلفظ جديد است همان گونه كه در روايت مشهور در رسم اين كلمه است
سُئِلَ
. و مانند اين كلمه در رسم همزه ، كلمه ( سئ ) در سوره هود ( 11 / 7 ) مىباشد كه در مصحف تاشكند به اين صورت نوشته شده : ( ساى ) و البته اين پديده در كلمهء ( سئ ) پيچيدهتر به نظر مىرسد .
هامش
( 1 ) بنگريد به : مهدوى : ص 108 و دانى : المحكم ، ص 157 .