تسهيل دارند و اينكه آنها همزههاى وسطى شدهاند . ولى بعضى ديگر معتقدند كه در اين موارد بايد همزه آشكار شود چون آنها همزههاى ابتدايى هستند ؛ و هر دو روش خوب است و هر دو روايت شدهاند .
مىتوانيم خصوصيات مربوط به رسم همزههايى را كه بر خلاف قواعد پيشين رسم شده ، چه آنها كه در اوّل كلمه است و چه آنها كه در وسط يا آخر كلمه است ، در دو باب بررسى كنيم : اوّل رسم همزهء آغازين كه به سبب اتصال به حروف زايد و يا به سبب تلفظ در يك كلام متصل ، تبديل به همزهء ميانى شده است . دوم رسم همزهء پايانى كه به سبب اتصال به ضماير و يا به سبب تلفظ آن در يك كلام متصل تبديل به همزه ميانى شده است .
الف : رسم همزهء آغازين كه تبديل به همزهء ميانى شده ، به صورت الف و واو
همزهء آغازين دو جور رسم شده : گاهى با الف و واو و گاهى در بعضى از موارد با الف و ياء رسم شده است . بعضى از آنها در حال اتصال حروف زايد به همزه و بعضى ديگر در حال تلفظ در يك كلام متصل مىباشد .
از مثالهاى همزهاى كه در اصل آغازين بوده ولى به سبب اتصال به حروف زايد ، ميانى شده و با الف و واو نوشته شده ، كلمه ( ساوريكم ) مىباشد كه در دو مورد آمده است : اوّل در سوره اعراف ( 7 / 145 ) « سأوريكم دار الفاسقين » . دوم در سوره انبياء ( 21 / 37 ) ( ساوريكم آيتى ) . اين كلمه در هر دو مورد با واو پس از الف رسم شده ، ولى در اثبات واو پس از الف در كلمه
لَأُصَلِّبَنَّكُمْ
در سورهء طه ( 20 / 71 ) و در سورهء شعراء ( 26 / 49 ) اختلاف شده است . « 1 » همزه در ( سأوريكم ) پيش از دخول سين استقبال ، با الف رسم شده بود چون اين همزه به خاطر وقوع در اوّل كلمه به صورت آشكار خوانده مىشد ، وقتى سين بر سر آن داخل شد ، همزه در حكم متوسط قرار گرفت و به همين جهت مانند همزه ميانى مضمومى كه پس از فتحه باشد ، تخفيف يافت و واو ضعيفى كه در تلفظ واضح است جايگزين آن گرديد . ولى رسم كلمه به اصل تلفظ كلمه پيش از دخول سين كه همان حالت تحقيق است اشاره مىكند و مهمل گذاشتن صورت هجايى قديمى كلمه و اثبات صورت
هامش
( 1 ) بنگريد به : دانى : المقنع ، ص 53 .