دوگانه براى همزه شد و حقيقت اين است كه اين هجاء ميان رسم دو تلفظ مختلف در دو سياق مغاير را جمع كرده است : يكى تلفظ قديمى كه پيش از دخول سين بوده كه همان روش آشكار كردن همزه است . دوم تلفظ جديد كه پس از اتصال سين حاصل شده كه همان روش تخفيف همزه است . اين صورت هجايى كه همزه در آن با دو علامت نشان داده مىشود ، در بعضى از مثالها دچار تغيير شده و در آنها به علامت تلفظ جديد اكتفا شده است ، مانند : ( لئلا و لئن و حينئذ ) و شبيه آن از كلماتى كه همزهء آنها كه به علتى به همزه ميانى تبديل شده ، مانند همزهء ميانى اصلى نوشته شده است .
مثالهاى همزهاى كه به علت تلفظ در يك كلام متصل ، به صورت دوگانه ، هم با الف و هم با واو نوشته مىشود و مانند همزهء ميانى اصلى تخفيف داده مىشود و اين باعث مىگردد كه در كنار حفظ رسم كلمه به صورت قبلى ، علامت تلفظ جديد نيز اثبات شود ، عبارت است از كلمه ( اولى ) به هر شكلى كه باشد و در هر كجا كه باشد ، مانند ( أولئك ، أولئكم ، أولوا ، أولى ، أولات ) « 1 » اين واوى كه در اين كلمات پس از الف ظاهر مىشود ، همان واوى است كه در ( سأوريكم ) و ( يأوخى ) ظاهر شده است ، جز اينكه همزه در اين دو كلمه به سبب اتصال حروف زايد به آنها ، ميانى شده است ولى در كلمه ( أولى ) همزه هنگامى ميانى مىشود كه در يك كلام متصل تلفظ شود . چيزى كه بر اين مطلب تأكيد مىكند اين است كه ابن مجاهد روايت كرده كه ورش از نافع نقل مىكند كه او در همه جاى قرآن از دو همزهء متفق يا مختلف ، اولى را مهموز مىكرد مانند : ( اولياء اولئك ) ( احقاف 46 / 32 ) به صورت ( اولياء ولئك ) « 2 » الف در اوّل اين كلمات اشاره به تلفظ آشكار همزه مىكند در حالى كه كلمه به تنهايى تلفظ شود و واو بعد از آن به حالت همزه در اوّل كلمه به لغت اهل تخفيف اشاره مىكند كه همزه مضمومى را كه به سبب تلفظ در يك كلام متصل ، ميانى شده است ، تخفيف مىدهند .
ملاحظه مىشود كه كاتبان خود را از تأثير تلفظ همزهء آشكار در كلمه ( اولاء ) وقتى كه
هامش
( 1 ) بنگريد به : مهدوى ، ص 99 و دانى : المقنع ، ص 53 . كلمه ( أولوا ) در سوره بقره ( 2 / 269 ) در مصحف تاشكند به اين شكل است : ( الوا ) .
( 2 ) بنگريد به : السبعه ، ص 138 - 137 .