نوشته مىشود و اگر به سبب نقل و يا ادغام و يا غير آن حذف گردد كه حذف شده است مگر اينكه در اوّل كلمه باشد كه در اين صورت هميشه به صورت الف نوشته مىشود . » در اين صورت انتظار بر اين است كه جانشين همزه كه واو و ياى ضعيف هستند و حالت بين بين دارند و با واو و ياء نوشته شوند و اين اساس قاعده در رسم عثمانى است .
نوشتن علامت جايگزين همزه وسطى به صورت ياء
الف : همزه تخفيف داده شده ( بين بين ) در حالتهاى زير به صورت ياء رسم مىشود :
1 . فتحه + همزه + كسره .
در اين حالت همزه به صورت ياى ضعيف ( بين بين ) ادا مىشود و به شكل ياء نوشته مىشود . مثالها : ( لئن - ليطمئنّ - تطمئنّ - مطمئنّة - مطمئنّين - حينئذ - يومئذ - يئس - يئسوا - يئسن ) و مانند آنها .
2 . كسره + همزه + كسره .
در اين حالت نيز به صورت ياى ضعيف ادا مىشود و به شكل ياء نوشته مىشود .
مثالها : ( بارئكم - يومئذ ) و مانند آنها .
در حالتى كه كسره بعد از همزه يك كسره بلند باشد ، مانند : ( الصبئين - خسئين - المستهزءين - الخاطئين - متكئين ) تخفيف همزه به پيدايش ياى ضعيفى منجر مىگردد و يا همزه همراه با كسرهء قبلى ساقط مىشود و كسره بلند بعد از همزه به حرف صامت پيش از همزه متصل مىشود . ابو جعفر چنين قرائت كرده و در بعضى از موارد نافع و عبد الرحمن بن همز الاعرج با او مشاركت نمودهاند « 1 » و در هر دو حالت تنها يك ياء رسم مىشود ، چون ياى ضعيف در علامت با كسره بلند مشترك است و براى اين دو ، تنها يك علامت نوشته مىشود تا دو شكل متفق در يك جا نوشته نشود ، ولى در حالت دوم تنها كسره بلند وجود دارد كه با علامت ياء نوشته مىشود .
3 . ضمه + همزه + كسره .
ياى ضعيفى ادا مىشود و به شكل ياء نوشته مىشود . مثالها : ( سئل - سئلت - سئلوا ) .
هامش
( 1 ) دمياطى ، ص 56 و بنگريد به : ابن خالويه : المختصر فى شواذ القرآن ، ص 6 .