موضع دانشمندان رسم و علوم عربى اندكى مخالفت داشته باشد ، زيرا كه آنها مىگويند وقتى در وسط يا آخر كلمه باشد ، مطابق با حركت خود و يا حركت ما قبل خود نوشته مىشود ، يا گفته مىشود كه همزه ساكن سه مركب دارد : « 1 » الف و واو و يا ، و حقيقت اين است كه آنچه در رسم عثمانى در غير اوّل كلمه آمده است ، همزه را به صورت واو و ياء بنويسند . آنها واو و ياء و چيزى نزديك به آنها را مىنوشتند و قصد آنها غير از اين بود كه اين علامتها نشان دهنده حرفى باشند كه علامت آنها در كتابت عربى معروف است و اگر مىخواستند همزه را بنويسند ، آن را به صورت الف مىنوشتند كه علامت اصلى همزه است .
علامت اصلى همزه همان الف « ا » است و همزه وقتى كه محقق شود ، هر كجا باشد و به هر حركتى باشد ، به صورت الف رسم مىگردد ، همانگونه كه فراء از مصاحف عبد اللّه بن مسعود نقل كرده و عقيده بعضى از عربها هم همين است . و از آنجا كه اهل تخفيف همزه را در اوّل كلمه اثبات مىكنند لذا كتابت آن مطابق با اصل بوده يعنى آن را به صورت الف مىنويسند و در مصحف عثمانى هر كجا كه همزه در ابتداى كلمه واقع شود هر حركتى از فتحه و ضمه و كسره هم داشته باشد ، به صورت الف نوشته مىشود و نه غير آن ، « 2 » مانند :
( أمر ، أخذ ، أحمد ، أيوب ، ابراهيم ، اسماعيل ، اسحاق ، الّا ، امّا ، اذ ، اذا ، انزل ، املى ، اولئك ، اوحى ) و مانند آنها كه بسيار است ، همچنين همزه همين حكم را دارد هنگامى كه حرف زايدى بر آن اضافه شود ، مانند : ( سأصرف ، فبأى ، أفأنت ، بأنه ، كأنه ، كأين ، بايمان ، لإيلاف ، لبإمام ، فلأمه ، سانزل ، لأقطعنّ ) و مانند آنها .
اين يك اصل عمومى و قاعده جارى است كه در رسم عثمانى در كتابت همزه در اوّل كلمه هر حركتى داشته باشد به آن عمل شده است ، ولى خواهيم ديد كه در اينجا عوامل ديگرى است كه باعث شده كه بعضى از كلمات در رسم عثمانى به صورت دوگانه نوشته شده ، مانند : ( أولئك ، سأوريكم ) و اين بدان جهت است كه گاهى كلام متصل ، همزه اوّل
هامش
( 1 ) بنگريد به : الهجاء از يك نويسنده ناشناخته ، لوح 9 .
( 2 ) بنگريد به : دانى : المقنع ، ص 60 .