شدن آن به خاطر هدف ديگرى است ؟ ابو عمرو دانى مىگويد : « 1 » « در اين موارد الف به خاطر دو چيز نوشته شده است : يا براى تقويت همزه است كه مخفى است و اين قول كسايى مىباشد و يا براى تشبيه اين واو به واو جمع است كه هر دو در آخر كلمه واقع شدهاند و الف در اينجا مانند الف پس از واو جمع شده و اين قول ابو عمرو بن علاء است و هر دو قول خوب است . » با اينكه دانى هر دو قول را خوب مىداند ، « 2 » خواهيم ديد كه قول دوم درست است و چون در مبحث بعدى راجع به نوشتن همزه به صورت واو در آخر كلمه به آن خواهيم پرداخت ، روشن خواهد شد كه اين واو جدا از واو جمع يا واو آخر فعل نيست و روى اين فرض افزايش الف بعد از آن مانند افزايش الف بعد از واوهايى است كه ذكر شد .
دانى روايت مىكند كه مصاحف در حذف الف بعد از واوى كه علامت رفع است در اسم مفرد مضاف ، اتفاق نظر دارند ، مانند :
لَذُو فَضْلٍ
و
لَذُو عِلْمٍ
و
لَذُو مَغْفِرَةٍ
و
ذُو الْعَرْشِ
و
ذُو الْفَضْلِ
و مانند آنها در هر كجا كه واقع شود ، « 3 » ولى مؤلف كتاب « الهجاء » از ابو بكر بن مهران نيشابورى ( متوفى 381 ه ) نقل مىكند كه كلمه ( ذو ) در تمام قرآن با الف بعد از واو نوشته مىشود مگر در شش مورد كه در آنها بدون الف نوشته مىشود كه عبارتند از :
لَذُو عِلْمٍ
( يوسف 12 / 68 ) و
ذُو الْعَرْشِ
( غافر 40 / 15 ) و
إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَ ذُو عِقابٍ أَلِيمٍ
( فصلت 41 / 43 ) و « واللّه ذو الفضل » ( جمعه 62 / 4 ) و
ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ
( بروج 85 / 15 ) . « 4 » .
در مصحف تاشكند در چند مورد زيادت الف بعد از واو ذو را مشاهده كردم از جمله آنهاست : « ذو الفضل و ذو افضل » ( آل عمران 3 / 74 - 174 ) و « ذوا انتقام » ( مائده 5 / 95 ) و « ذوا رحمة » ( انعام 6 / 147 ) و « ذوا الاوتاد » ( ص 38 / 12 ) .
اين اختلاف در اثبات الف زايده بعد از واو ( ذو ) يا حذف آن ، اين پرسش را مطرح
هامش
( 1 ) المقنع ، ص 59 - 58 .
( 2 ) ابو داود سليمان بن نجاح شاگرد دانى معتقد است كه الف در اين حالت براى تقويت همزه است ( بنگريد به : التنزيل ، لوح 134 ) .
( 3 ) بنگريد به : المقنع ، ص 28 .
( 4 ) كتاب : الهجاء از يك نويسنده ناشناخته ، لوح 9 .