كه قسمتى از تاريخ كتابت را به طور عموم و پديدهء مورد بحث را به طور خصوص ، كشف مىكند و به مقدارى كه از سنگ نوشتههاى سامى و به خصوص نبطى متأخر و عربى جاهلى كشف مىشود ، كار براى پژوهشگران آسان مىشود تا اين پديده را توجيه كنند و صورتهاى هجاى كلمات را جستجو نمايند و ميزان وفادارى آنها را به تطورى كه در تلفظ به وجود مىآيد به دست آورند .
در يك سنگ نوشته نبطى كه به تاريخ سال اوّل قبل از ميلاد بر مىگردد ، كلمه ( مناة ) را مىبينيم كه با حروف نبطى چنين نوشته شده : ( م ن و ت و ) « 1 » و همين كلمه در يك سنگ نوشته نبطى ديگر كه به قرن سوم ميلادى مربوط مىشود و تاريخ آن سال 267 ميلادى است به همان گونه نوشته شده است . « 2 » و از آنجا كه نگارش عربى طبق نظر صحيح از كتابت نبطى سرچشمه گرفته است و ما آن را در فصل مقدماتى بيان كرديم ، احتمال دارد كه بسيارى از كلمات همان صورتهاى نبطى قديمى خود را حفظ كرده باشند ، با اينكه در تلفظ جديد در لغت عربى جور ديگر تلفظ مىشود و به احتمال قوى نوشتن كلمه با واو در رسم عثمانى بقاياى صورتهاى نبطى قديمى است و به آسانى مىتوان اختلاف موجود در دو صورت هجايى نبطى و عربى را توجيه كرد ، به اين نحو كه واو كه به آخر نامهاى نبطى ملحق مىشود و در شكل نبطى كلمات آن را مىبينيم ، در استعمال عربى آن در كتابت حذف شده و غير از اين ، اختلاف ديگرى ميان كتابت نبطى و عربى وجود ندارد ، زيرا كه صورت كلمه در كتابت عربى واوى را كه در وسط كلمه در شكل نبطى آن موجود است حفظ كرده ولى در تلفظ عربى كلمه تبديل به فتحه بلند شده است و شايد اين واو در تلفظ نبطى به صورت واو و يا ضمه تلفظ مىشده است و على رغم تحولى كه در تلفظ آن پديد آمده صورت تلفظ قديم باقى مانده هر چند كه در لغت عربى آن را به صورت فتحه بلند مىخوانند .
بررسيهاى لغوى تطبيقى نشان مىدهد كه كلمه ( الصلاة ) با مفهومى كه ميان مسلمانها
هامش
( 1 ) بنگريد به : خليل يحيى ، نامى : نقش شماره 5 ، سطر 5 ، ص 27 .
( 2 ) همان مصدر ، نقش شماره 19 ، س 3 ، ص 67 و بنگريد به : دكتر جواد على ، ج 7 ، ص 306 .