ما نمىدانيم كه آيا اهل حيره اين كلمات را با واو تلفظ مىكردند و كتابت آنها هم بر طبق تلفظشان بوده يا اينكه آنها هم كتابت را از يك محيط ديگر اخذ كرده بودند كه اين كلمات را با واو مىنوشتند و صورت آنها را حفظ كردند با اينكه خودشان با فتحه بلند مىخواندند همان گونه كه بعضى از دانشمندان سلف اهل حجاز را چنين توصيف كردهاند كه آنها در كتابت اين كلمات ، تلفظ ديگران را در نظر گرفتهاند ؟
حقيقت هر چه باشد ، اين انديشه در ميان علماى سلف با اينكه به صورت گذرا آمده است ، به فهم درست تأثير انتقال كتابت از يك محيط لغوى خاص به يك محيط لغوى ديگر دلالت مىكند ، خواه اين دو محيط تحت پوشش يك لغت مشترك باشند و يا هر يك از آنها لغت مستقلى داشته باشند ، ولى شرايط خاصى موجب مىشود كه يكى از آنها در كتابت از ديگرى كمك بگيرد ، زيرا كه هميشه سعى مىشود كه بر صورتهاى كلمات به همان گونه كه در محيط قبلى بود محافظت شود با اينكه در تلفظ آنها در محيط جديد تغييراتى داده مىشود و هر چيزى خود را نسبت به كتابت لغتى با محيط خاصى تطبيق مىكند ، زيرا هجاى كلمات غالبا تلفظى را نشان مىدهد كه اين كلمات در محيط قديمىتر داشته است و اين خاصيت قسمت مهمى از انحرافات كتابت از تلفظ را ، تفسير مىكند ، و اين دو حقيقت در تفسير كاستيهاى نگارش در كنار هم قرار مىگيرند : يكى تطور لغت در يك محيط معين و همراه نشدن كتابت با آن ، و ديگرى انتقال كتابت از يك محيط به محيطى ديگر كه گاهى تلفظ كلمات در آن دو محيط متفاوت است و مىبينيم علامتهايى وجود دارد كه تلفظ نمىشود و يا علامتهاى ديگرى وجود دارد كه جور ديگرى كه مخالف با اين علامتهاست تلفظ مىشود ، همان گونه كه در اين حالت ملاحظه مىكنيم كه فتحه بلند به صورت واو نوشته مىشود و در حالت قبلى هم ديديم كه فتحه بلند به صورت ياء نوشته مىشد ، يا مثلا حروف خاصى وجود دارد كه تلفظ مىشود بدون اينكه در مقابل آن علامت مكتوبى بوده باشد .
بنابراين ، همين انديشه در تفسير و توجيه اين پديده كه در اصل به فراء نسبت داده شده ، به نظر درست مىآيد ، بخصوص اينكه بررسيهاى جديد در زمينهء بحثهاى تطبيقى چه در لغت و چه در كتابت بر آن تأكيد مىكند و وسايل جديدى در اختيار پژوهشگران مىگذارد
رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى ) — صفحة 305
مساهمون: غانم قدوري الحمد
ص٣٠٥