شده است ، به دست كاتبان انجام گرفته و ما اثر آن را در پارچههاى نوشته شده عربى هم مىبينيم كه در آنها هم بسيارى از كلماتى كه فتحه بلند را با ياء مىنويسند ، با الف نوشته شده مانند : ( الى ، متى ، حتى ، أبقى ، اعطى ، الموتى ، مولى . . . ) « 1 » و شايد قواعد عربى كه دانشمندان وضع كردند و ميان كاتبان شايع شده ، در بيشتر كلمات از اين وضع جلوگيرى كرده و كلمات رسم قديمى خود را كه در مصحف عثمانى داشتند ، حفظ كردهاند .
به نظر مىرسد كه مربوط كردن اين پديده كه در رسم كلماتى كه فتحه بلند آنها با ياء نوشته مىشود به وجود آمده و يا رسم بعضى از كلماتى كه علما اصل الفها را در آن كلمات واو و ياء دانستهاند ، به خطا و اشتباه و يا خلط مطلب « 2 » ، قابل قبول نيست و چنين نسبتى ناشى از نفهميدن اصل اين پديده و بىتوجهى به بعد تاريخى مسأله است و علاوه بر آن ، دلالت بر فهم نادرست حالت كتابت عربى در آن دوره دارد ، زيرا كه كتابت عربى در آن دوره آزاد بود و از هيچ قاعدهاى كه واضعى آن را وضع كرده باشد پيروى نمىكرد جز اينكه همواره تحول مىيافت و اين تحول و تطور هم تابع تطور لهجه در استعمال زنده لغت بود كه گاهى از تلفظ پيروى مىكرد و گاهى هم صورتهاى قديمى هجاى كلمات را حفظ مىنمود تا قلم كاتب به كدام يك از آنها جارى شود .
3 . نوشتن فتحه بلند به صورت واو
نوشتن فتحه بلند به صورت واو در چهار كلمه به طور دائمى و در چهار كلمه هم به صورت متفرقه آمده است . « 3 » چهار كلمه دائمى عبارتند از : ( الصلاة ، الزكوة ، الحيوة ، الربوا )
هامش
كهف 18 / 60 ، 70 ، 86 ، 90 ، 96 ، و شعراء 26 / 201 و نمل 27 / 18 و 32 و يس 36 / 39 و فصلت 41 / 20 و مواردى كه در آنها ( علا ) نوشته شده عبارتند از آل عمران 3 / 160 ، 179 و نساء 4 / 17 و 85 و مائده 5 / 92 ، 99 ، 117 و انعام 6 / 93 و كهف 18 / 15 .
( 1 ) بنگريد به : دكتر عبد العزيز دالى ، ص 219 اين پديده منحصر به مصاحف و پارچهها نيست بلكه آن را در سنگ نوشتهاى كه مربوط به 58 هجرى است هم مبينيم كه ( على ) به صورت ( علا ) نوشته شده . اين سنگ نوشته در كنار سنگ نوشته سدّ طايف كه به تاريخ 58 هجرى مربوط است پيدا شده است . شكل سنگ نوشته را در : دكتر صلاح الدين المنجد ، ص 103 ببينيد .
( 2 ) بنگريد به : دكتر عبد الفتاح شلبى : رسم لامصحف ، ص 72 .
( 3 ) دانى : المقنع ، ص 54 و بنگريد به : ابن قتيبه : ادب الكاتب ، ص 253 و مهدوى ، ص 88 .