شده
بِسِيماهُمْ
( اعراف 7 / 46 ، 48 ) و در سه جا ياء حذف شده
بِسِيماهُمْ
( بقره 2 / 273 و قتال 47 / 30 و الرحمن 55 / 41 ) و يك بار هم با الف آمده
سِيماهُمْ
( فتح 48 / 29 ) . « 1 » علت اينكه اين كلمه صورتهاى متعددى يافته اين است كه كاتب ميان استخدام شكل قديمى ياء در دو مورد و ميان تبعيت از تلفظ فتحه بلند ترديد كرده است و يك بار آنها را با الف نوشته و موارد ديگر آن را حذف كرده و به اين قاعده استثنا نموده كه غالب الف كه علامت فتحه بلند است در حال توسط حذف مىشود .
به نظر مىرسد كه همين امر باعث شده كه كلمه ( لدا ) در يك مورد با الف نوشته شود :
« لدا الباب » ( يوسف 12 / 25 ) و در مورد ديگر با ياء نوشته شود :
لَدَى الْحَناجِرِ
( مؤمن 40 / 18 ) ، « 2 » و نيز به همين جهت بوده كه كلمه ( رأى ) در مواردى با يك الف و به صورت ( رأ ) نوشته شده مانند : « رأ ايديهم » ( هود 11 / 70 ) و « فلما راه » ( نمل 27 / 40 ) و
فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ
و « رأ الشمس » ( انعام 6 / 77 ، 78 ) و در دو جا صورت قديمى خود را حفظ كرده و با الفى كه بعد از ياء قرار دارد نوشته شده ( ما رأى ) و
لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ
« 3 » ( نجم 53 / 11 ، 18 ) . در اين موارد كاتب مطابق با تلفظ و با ملاحظه اينكه شايد همزه با تسهيل خوانده شده ، نوشته است اين موضوع را در مبحث بعدى بررسى خواهيم كرد .
مىبينيم كه حالت پيروى از تلفظ در كتابت كلماتى كه فتحه بلند آنها با ياء نوشته شده ، در مصحف تاشكند « 4 » و مصحف جامع عمر و عاص « 5 » شايع است و كلماتى مانند : ( هدى ، بغى ، مضى ، اربى ) به اين صورت نوشته شده است : ( هدا ، بغا ، مضا ، أربا ) و مانند آنهاست :
( حتى و على ) كه در مصحف تاشكند در موارد زيادى به جاى ياء الف نوشته شده به اين صورت : ( حتا ، علا ) « 6 » و به نظر مىرسد كه چنين روش در نوشتن اين كلمات كه تابع تلفظ
هامش
رسم شده به اين صورت : ( هدنا ) و ( اتنهنا ) .
( 1 ) بنگريد به : ابن ابى داود ، ص 113 و مهدوى ، ص 87 و دانى : المقنع ، ص 64 ، 89 .
( 2 ) بنگريد به : ابن ابى داود ، ص 113 و ابو بكر انبارى ، ج 1 ، ص 439 و مهدوى ، ص 89 و دانى : المقنع ، ص 65 ، 85 ، 101 .
( 3 ) دانى : المقنع ، ص 25 و المحكم از او ، ص 129 .
( 4 ) بنگريد به : انعام 6 / 80 ، 88 ، 90 ، 161 و هود 11 / 63 و نحل 16 / 92 و ص 38 / 22 و زخرف 43 / 8 .
( 5 ) بنگريد به : انعام 6 / 80 ، 88 ، 90 و حج 22 / 37 و سجده 32 / 9 و زمر 39 / 18 .
( 6 ) مواردى كه در آنها ( حتا ) نوشته شده عبارتند از : بقره 2 / 102 ، 109 و نساء 4 / 15 ، 18 و اعراف 7 / 38 و اسراء 17 / 34 و