سامى بسيار مىبينيم . و نيز روشن مىشود كه فعل ناقص در متن صفوى مانند فعل سالم صرف مىشود ، يعنى ( شتى يا شتى ) و اگر اين لفظ ( شتا ) بود مىبايد به صورت ( ش ت ) نوشته مىشد همان گونه كه ( على ) به صورت ( ع ل ) و ( الى ) به صورت ( إل ) نوشته شده است . در اينجا مىتوان اين استفاده را كرد كه فعل صفوى ( ش ت ى ) اگر با الف تلفظ مىشد ، بايد ( ش ت ) نوشته مىشد بنابر اينكه فتحه بلند علامتى در كتابت نداشت ، همچنين مىتوان گفت از آنجا كه استخدام علامت ياء به قدمت تاريخ الفباى قديمى است و علامت الف در اشاره به فتحه بلند تنها چند قرن پيش از اسلام استخدام شده است ، لذا قديمى بودن استخدام علامت ياء و جديد بودن استخدام علامت فتحه بلند ، راز اين مطلب را آشكار مىكند كه چگونه فتحه بلند در حال اتصال به ضماير به صورت ياء نوشته مىشود و الف كه علامت فتحه بلند است در آخر كلمات هميشه نوشته مىشود ولى در بسيارى از موارد كه در وسط كلمه قرار گرفته ، حذف مىشود ، و اين به بعضى از فتحههاى بلند كه در اصل در آخر كلمهاند ولى چيزى به آنها متصل شده ، نيز سرايت كرده و آنها نيز در رسم ساقط شدهاند مانند ، ساقط شدن الف در ( نا ) كه ضمير متكلمين است هنگامى كه ضميرى به آن متصل شود . ولى ملاحظه مىشود كه فتحههاى بلندى كه به صورت ياء نوشته شده وقتى در وسط كلمه است ياء ثابت مىماند و از پديده حذف الفى كه نشان دهنده فتحه بلند است ، پيروى نمىكند ، و اين مىرساند كه اين ياء در اصل ياء تلفظ مىشده و ويژگيهاى ياء را دارد و چون در وسط كلمات قرار گيرد حذف نمىشود .
بنابراين يايى كه در تلفظ فتحه بلند است به صورتى است كه گويا همان خود ياء است كه تلفظ مىشود ، زيرا كه وقتى در وسط كلمه قرار مىگيرد در تمام حالتها ثابت مىماند ، مانند : ( اصطفيه ، يتوفيهن ، ينهيهم ، استسقيه ، افأصفيكم ، سميكم ، تتلقيهم ، يغشيهم ، ينهيكم ، يخشيها ) و مانند : ( هديهم ، تقية ، دعويهم ، سيميهم ، و بشريكم ، منتهيها ) و مانند آنها . در اين مثالها ياء كه در تلفظ فتحه بلند است در همه جا ثابت مانده ولى در مثالهاى نادرى ، كتابت هم تابع تلفظ شده و اصل رسم كلمه فراموش گرديده و يا شايد در يك اصل مكتوبى آن را نخواندهاند ، « 1 » مانند كلمه ( سيماهم ) كه در مصحف شش بار آمده در دو جا با ياء نوشته
هامش
( 1 ) در مصحف تاشكند كلمه ( هدينا ) ( اعراف 7 / 43 ) و كلمه « أ تنهينا » ( هود 11 / 92 ) با حذف ياء كه فتحه بلند خوانده مىشود ،