قرائت در يك رسم « 1 » دانستهاند .
دانشمندان علم رسم الخط سعى كردهاند كه ضابطهاى براى حالات حذف فتحه بلند در وسط كلمه و يا اثبات آن وضع كنند و على رغم اينكه خواهيم ديد كه در اينجا ضابطهاى وجود دارد كه از لابلاى مثالها ظاهر مىشود و كاتب در اثبات يا عدم اثبات فتحه بلند وسطى با آن مأنوس بوده است ، دانشمندان رسم سعى كردهاند كه كلماتى را كه تابع اين پديده است در ابواب محدودى بر شمارند و نتوانستهاند قاعده معينى را به دست بدهند . تا جايى كه امام ابن وثيق اندلسى در فصلى كه براى حذف الف اختصاص داده تصريح مىكند « 2 » : « بدان كه اين باب اضطراب فراوانى دارد و پراكنده است و به قاعده معينى بر نمىگردد . »
هنگامى كه امام ابو عمرو دانى در كتاب خود ( المقنع ) كلماتى را كه در آنها الف حذف شده است بر مىشمارد - و مىدانيم كه او پيشواى بعديها در اين موضوع است - روش واحدى را كه بتوان دنبال كرد ، به دست نمىدهد ، هر چند كه او هدفى بيشتر از آن ندارد كه اين كلمات را به صورت جامعى عرضه كند « 3 » . او نخست كلماتى را كه روايت امام مدينه نافع بن ابى نعيم در بر دارد بر مىشمارد ، سپس كلماتى را كه در آنها الف از ياى ندا و هاى تنبيه حذف شده ذكر مىكند و سخن خود را با ذكر كلماتى كه در آنها علامت الف وسطى اثبات نشده بر اساس حرف ما قبل الف ، ادامه مىدهد ، و حذف الف را بعد از لام و نون و عين و جز آنها ارائه مىكند ، آنگاه كلمات مفرد را متعرض مىشود ، و پس از آن در فصلى راجع به حذف الف از نامهاى عجمى سخن مىگويد ، و در فصلى ديگر به حذف الف از جمع مذكر سالم مىپردازد ، و در فصلى ديگر حذف الف از جمع مؤنث سالم را بازگو مىكند ، و پيش از آن به حذف الف از تثنيه مىپردازد ، و به همين صورت مطلب را بدون بيان روش مشخصى كه به آسانى در دسترس قرار گيرد ، ادامه مىدهد . او گاهى كلمات را بر مبناى ورود آنها در آيات و سورههاى قرآن و گاهى بر حسب حروف مجاور و گاهى بر
هامش
( 1 ) به عنوان نمونه بنگريد به : علم الدين سخاوى : الوسيله ، برگ 15 / أ و اللبيب ، برگ 19 ب .
( 2 ) بنگريد به : رسالة فى رسم المصحف ، لوح 2 .
( 3 ) بنگريد به : المقنع ، ص 10 و بعد از آن .