بر مىگردد ، مىبينيم كه كلمه ( سنة ) با تاء نوشته شده به اين شكل : ( سنت ) « 1 » همين طور اين كلمه را در نقش حران ( 568 ميلادى ) و نقش قاهره ( 31 ه ) به همين شكل مىبينيم . و جالب توجه اينكه در نقش قاهره در عين حال كه سعى شده كه تاء تانيث به همين شكل يعنى با تاء نوشته شود ، در عين حال كلمه ( رحمة ) با هاء نوشته شده است .
بنابراين ممكن است بگوييم كه رسم تاى تانيث به صورت تاء در كلمات ياد شده ، احتمالا براى حفظ صورت قديمى اين كلمات مىباشد و ما اين احتمال را ترجيح مىدهيم هر چند كه استعمال اين كلمات از مرحلهاى كه به اين صورت نوشته مىشد فراتر رفته است .
اين احتمال هم هست كه كتابت با تاء ، بيانگر تلفظ موجود اين كلمات است كه حتى در حال وقف هم تاء باقى مىماند ولى همهء اين مطالب مانع از آن نيست كه كاتب در كتابت اين كلمات حالت وصل را در نظر گرفته باشد چون در حالت وصل ، تاء تلفظ مىشود . البته قطعى دانستن يكى از اين احتمالات آسان نيست ولى بايد فهم اين پديده در محدوده تطور تاريخى آن صورت بگيرد .
درباره حقيقت اين هاء كه جانشين تاى تانيث و حالت وقف مىشود ، اختلاف نظر وجود دارد . بعضى از پژوهشگران معتقدند كه اين هاء چيزى جز كشيدن نفس با فتحه تاى تانيث كه در وقف ساقط مىشود ، نيست ، چون عربها از وقف بر فتحه كراهت دارند و انداختن آن هم باعث مشابهت صيغه مؤنث به صيغه مذكر مىشود و لذا آن فتحه را نينداختند و كشيدن نفس را به آن افزودند و صدايى مانند صداى هاء ظاهر شد و نحويها خيال كردند كه تاء قلب به هاء شده است در حالى كه اين هاء ، همان هاء است كه نحويها در جاهاى ديگر آن را هاى سكت مىنامند « 2 » . البته درست است كه ميان تاء و هاء رابطه صوتى وجود ندارد كه موجب ابدال يا قلب شود ، « 3 » ولى پس از سقوط يا حذف تاء ، در تلفظ هاء جايگزين آن مىشود و اينكه اين هاء همان هاى سكت است ولى نحويها آن را
هامش
( 1 ) بنگريد به : خليل يحيى نامى ، ص 66 ، نقش 17 و ص 67 نقش 18 و ص 67 نقش 19 و ص 70 نقش 21 و ص 71 نقش 22 و آن همان نقش نماره است كه به سال 328 ميلادى مربوط است .
( 2 ) دكتر ابراهيم انيس : من اسرار اللغة ، ط 3 ، قاهره ، مكتبة الانجلو المصريه 1966 ، ص 220 و نيز بنگريد به : فى اللهجات العربية از همان نويسنده ، ص 137 - 136 .
( 3 ) بنگريد به : دكتر عبد الصبور شاهين : القراءات القرآنية ، ص 83 .