حال وصل با تنوين و در حال وقف با الف خواندهاند و بعضيها در حال وصل بدون تنوين و الف و در حال وقف بدون تنوين و الف و يا بدون الف قرائت كردهاند « 1 » .
هنگامى كه الف عوض تنوين با الف ديگرى در آخر كلمه به هم مىرسند ، رسم عثمانى بر اين قاعده جارى است كه كلمه فقط با يك الف نوشته مىشود . و اين مطابق با قاعدهاى است كه دانشمندان پيشين تحليلهاى زيادى براى آن ذكر كردهاند و آن قاعده اين است كه اجتماع دو شكل واحد در خط ناپسند است ، و اين حالت در جايى است كه در آخر كلمه همزه منصوبى باشد كه ما قبل آن الف است مانند : ( ماءّ ، غثاء ، جفاء ، سواء ) و نظير آنها ، در اينكه كدام يك از دو الف حذف شده است ، اختلاف است . ممكن است الف محذوف همان الف قبل از همزه باشد و ممكن است كه الف عوض از تنوين « 2 » باشد .
ما به زودى درباره حالات تنازع ميان همزه و فتحه بلند كه به صورت الف است ، سخن خواهيم گفت .
علماى رسم گفتهاند كه در مصحف در يك كلمه تنوين به صورت نون نوشته شده و آن كلمه ( كاين ) است كه در هفت مورد آمده است « 3 » و در قرآن هيچ كجا تنوين با نون نوشته نشده مگر در اين كلمه « 4 » و در اينجا وصل اراده شده نه وقف . و البته هر دو صورت در رسم استعمال مىشود تا به جواز هر دو دلالت كند ، به طورى كه دانى گفته است . « 5 »
2 . نوشتن تاى تأنيث به صورت هاء در اسمها
تاى تأنيث كه به آخر اسمها ملحق مىشود ، گاهى به صورت تاء و گاهى به صورت هاء نوشته مىشود و اين در رسم عثمانى در چند كلمه معمول است كه از جمله آنهاست :
كلمه ( رحمة ) هفتاد و نه بار در مصحف آمده و همه جا با هاء نوشته شده جز در هفت
هامش
( 1 ) بنگريد به : دمياطى ، ص 429 - 428 .
( 2 ) بنگريد به : مهدوى ، ص 109 و دانى : المقنع ، ص 26 .
( 3 ) . ( 3 / 146 ، 12 / 105 ، 22 / 45 ، 48 و 29 / 60 ، 47 / 13 ، 65 / 8 . )
( 4 ) الهجاء از يك نويسنده ناشناخته ، لوح 15 .
( 5 ) المقنع ، ص 44 .