حركات بلند شده است ، اين باشد كه آنها گمان كردند كه اصل حروف ابجد طورى وضع شده كه هم شامل حروف صامت و هم شامل صداهاى حركات مىشود . ولى همان گونه كه پيشتر گفتيم ، حقيقت اين است كه حروف ابجد در اصل فقط براى نشان دادن صداهاى صامت وضع شده و دلالت بعضى از اين علامتها به حركات بلند بعد از تحول و تطورى واقع شده كه علامتهاى حروف صامت براى دلالت بر اين حركات استعمال مىشد .
براى همين بود كه دانشمندان علوم عربى سعى كردند تا نقصى را كه در الفباى عربى مىديدند بر طرف كنند تا اين الفبا هم شامل علامتهاى صامتها و هم شامل علامتهاى حركات باشد ولى اين تلاش آنها نيز ناقص بود و پس از آنكه ترتيب الفبايى جديد « 1 » شايع شد و علامتهاى حروف مشابه در كنار هم قرار گرفت ( ا ب ت ث ) دانشمندان علوم عربى در پايان اين ترتيب ميان واو و ياء شكل ( لا ) را قرار دادند و گفتند : ( . . . ه ، و ، لا ، ى ) ابن جنى مىگويد « 2 » : « از آنجا كه واضع حروف تهجى نتوانست الفى را كه يك مدّ ساكن است تلفظ كند چون ابتدا به ساكن محال بود ، لذا لام متحركى پيش از آن قرار داد تا ابتدا به الف ممكن باشد . » اين همان الفى است كه در آخر ( متى و حتى ) و در ( حياة و زكات ) « 3 » واقع شده است . ابن در ستويه قرار دادن لام الف را در ترتيب هجايى ردّ مىكند و مىگويد : « 4 » « لام الف از رديف حروف معجم و شكلهاى آن خارج است ، زيرا كه آن در واقع دو حرف چسبيده به هم است . » دانشمندان علوم عربى براى انتخاب لام از ميان حروف عربى براى نشان دادن الف چند علت ذكر كردهاند كه همگى خيالى و دور از واقعيت است و چيزى را ارائه نمىدهد « 5 » .
و شايد شيوع صورت الف و لام در كنار هم در كتابت عربى باعث شده كه آنها اين صورت شايع را براى نشان دادن علامت فتحه بلند در ترتيب الفبا قرار بدهند . همچنين آنها اختلاف كردهاند كه كدام يك از دو طرف ( لام الف ) صورت الف و ديگرى صورت لام
هامش
( 1 ) در فصل پنجم متعرض آن خواهيم شد .
( 2 ) بنگريد به : سر صناعة الاعراب ، ج 1 ، ص 49 - 48 .
( 3 ) صولى ، ص 186 .
( 4 ) كتاب الكتاب ، ص 69 و نيز بنگريد به : ص 64 .
( 5 ) بنگريد به : ابن جنى : سر صناعة الاعراب ، ص 50 و بنگريد به : دانى : المحكم ، ص 200 .