سَأُرِيكُمْ آياتِي
( انبياء 21 / 37 ) و او در اينجا اضافه شده تا بر ظهور اين فعل در عيان به صورت كاملترين وجه ممكن دلالت كند و دليل آن اين است كه هر دو آيه براى تهديد و وعيد آمده است . « 1 »
در مورد ياء بايد گفت كه اگر در يك كلمه اضافه شد ، در آنجا علامتى براى يك ويژگى ملكوتى است مانند : « و السماء بنينها بأييد » ( ذاريات 51 / 47 ) در اين آيه با دو ياء نوشته شده تا فرقى باشد ميان ( الايد ) كه به معناى قوت و نيرو است و ( الايدى ) كه جمع يد است و شك نيست كه نيرويى كه خداوند به وسيله آن آسمان را بنا كرد ، از لحاظ ثبوت در وجود ، سزاوار از ( ايدى ) است و لذا ياء بر آن اضافه شد تا لفظ به معنايى كه در درك ملكوتى وجود روشنتر است ، اختصاص يابد . « 2 »
و اما حذف و او در مثل :
وَ يَدْعُ الْإِنْسانُ
( اسراء 17 / 11 ) و
يَمْحُ اللَّهُ
( شورى 42 / 24 ) و
يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ
( القمر 54 / 6 ) و
سَنَدْعُ الزَّبانِيَةَ
( علق 96 / 18 ) مراكشى در اين باره گفته است : « 3 » سرّ حذف و او در اين چهار مورد تنبيه بر سرعت وقوع فعل و آسان بودن انجام آن بر فاعل و شدت قبول و تأثر منفعل در وجود است
يَدْعُ الْإِنْسانُ
دلالت مىكند اين كار بر انسان آسان است و انسان در شرّ نيز مانند خير سرعت نشان مىدهد و حتى اثبات شرّ از لحاظ ذات او براى او نزديكتر از خير است ، و
يَمْحُ اللَّهُ الْباطِلَ
اشاره به سرعت از بين رفتن و اضمحلال باطل است ، و
يَدْعُ الدَّاعِ
براى اشاره به سرعت دعا و سرعت اجابت دعوت شدگان است و مثال آخر براى اشاره به سرعت فعل و اجابت زبانيه و شدت عذاب است .
در حالى كه قسطلانى فقط به بيان تفصيل روش مراكشى ، و سيوطى تنها به اشاره به كتاب او و ذكر بعضى از مثالها اكتفا كردهاند . زركشى آن فصلى را كه به بيان رسم مصحف اختصاص داده ، از توجيهات و تحليلات مراكشى بدان گونه كه نمونههاى آن را آورديم ، پر كرده است . وى با همان روش اين موارد را تحليل و توجيه كرده است : حذف نون در كلمه
هامش
( 1 ) زركشى ، ج 1 ، ص 386 و قسطلانى ، ج 1 ، ص 287 .
( 2 ) زركشى ، ج 1 ، ص 387 و قسطلانى ، ج 1 ، ص 288 .
( 3 ) بنگريد به : زركشى ، ج 1 ، ص 397 و سيوطى : الاتقان ، ج 4 ، ص 150 .