قصيده همان « عقليه » را نظم كرده و بعضى از مسايل را بر آن افزوده است .
لامية عذبت فى عقدها نظمت * رائية و ربت مسائلا مثلا
علامه محمد بن خليل بن عمر قشيرى اربلى نيز همانند جعبرى قصيدهاى درباره رسم سروده و آن را « واضحة المبهوم فى علم المرسوم » « 1 » ناميده است تعداد ابيات آن سيصد و سى و دو بيت است . در اين بيت به مطالبى كه بر عقيله افزوده اشاره كرده است :
زادت رسوما على ما فى عقيلة اثراب * لم ينل فضلا لها الكبرا
پيش از آنكه اثر خراز را مورد بحث قرار بدهيم ، به اين مطلب اشاره مىكنيم كه شيخ ابو طاهر عقيلى اسماعيل بن ظاهر ( متوفى 623 ه ) مختصرى در رسم مصحف دارد كه « از زيباترين تأليفات در اين باره است » « 2 » همچنين ابراهيم بن محمد بن عبد الرحمن بن وثيق اندلسى رساله مشابهى درباره رسم مصحف دارد . « 3 »
و اما نظم خراز كه در كنار « العقيله » توجه و تلاش پژوهشگران را در دورههاى متأخر به خود جلب كرده است ، همان قصيدهاى است كه درباره رسم سروده شده و « مورد الظمآن فى رسم احرف القرآن » « 4 » نام دارد . ابن عاشر انصارى براى خراز تعدادى كتاب در رسم ذكر كرده كه از جمله آنها همين « مورد الظمآن » است و نظم ديگرى هم از او ياد كرده كه « عمدة البيان » نام دارد و كتاب ديگرى در رسم به او نسبت داده كه مانند « مورد الظمآن » است ولى با نثر است . خراز نخست قصيده « عمدة البيان » را سروده و در ذيل آن كه اكنون به « مورد الظمآن » متصل است ، قسمتى را به عنوان « ضبط » بر آن افزوده و عدد مذكور در ذيل را بر آن مبتنى كرده « 5 » آنجا كه مىگويد :
عدّته اربعة و عشرة * جاءت لخسمائة مقتفرة
هامش
( 1 ) يك نسخه خطى از آن در دار الكتب به شماره ( تيمور 447 تفسير ) موجود است .
( 2 ) ابن الجزرى : غاية النهاية ، ج 1 ، ص 165 نسخههاى متعددى از آن در كتابخانه الازهر و دار الكتب المصرية موجود است .
( 3 ) چند نسخه خطى از اين كتاب در دار الكتب المصرية وجود دارد و يك نسخه به صورت ميكرو فيلم در معهد المخطوطات است كه از روى نسخه محفوظ در يكى از كتابخانههاى تركيه مىباشد .
( 4 ) زركلى ، ج 7 ، ص 262 ابن الجزرى در غاية النهايه ، ج 2 ، ص 237 از اين كتاب با نام « مورد الظمآن فى حكم رسم احرف القرآن » ياد كرده از اين كتاب نسخههاى متعددى در كتابخانههاى ميراث اسلامى موجود است و در مصر چاپ شده است .
( 5 ) فتح المنان ، برگ 2 ب .