نوشته نشده ، اختصاص داده است . « 1 »
از كسانى كه به روايت كردن رسم و تأليف در علوم قرآن مشهور است ، ابوبكر محمد بن قاسم بن بشار انبارى « 2 » ( متوفى 327 ه ) مىباشد و دو كتاب « الهجاء » « 3 » و « الرد على من خالف مصحف عثمان » « 4 » از اوست و در كتاب خود به نام « ايضاح الوقف و الابتداء فى كتاب اللّه عز و جل » بسيارى از روايات مربوط به رسم را آورده است .
همچنين ابوبكر محمد بن حسن ( متوفى 354 ه ) مشهور به ابن مقسم العطار المقرء كتابى به نام « اللطائف فى جمع هجاء المصاحف » « 5 » و كتابى به نام « المصاحف » « 6 » دارد .
ابوبكر محمد بن عبد اللّه بن اشته اصفهانى ( متوفى 360 ه در مصر ) دو كتاب در رسم دارد « 7 » اوّل كتاب « المحبر » كه ابن الجزرى درباره آن گفته است : « 8 » « كتاب جليل القدرى است و دلالت بر عظمت مقدار آن دارد » و دوم كتاب « علم المصاحف » .
ابوبكر احمد بن حسين بن مهران نيشابورى ( متوفى 381 ه ) صاحب كتاب « الغاية فى العشر » كتابى به نام « الهجاء » دارد . « 9 » و ابو العباس احمد بن عمار مهدوى ( متوفى بعد از 430 ه ) كتاب « هجاء مصاحف الامصار » « 10 » را نوشته است و مكى بن ابى طالب قيسى اندلسى ( متوفى 437 ه ) كتاب « هجاء المصاحف » را در دو جزء نوشته است « 11 » . و ابو عبد اللّه محمد
هامش
( 1 ) بنگريد به : كتاب المصاحف ، ص 117 - 103 .
( 2 ) جعبرى ، برگ 7 ب .
( 3 ) ابن نديم ، ص 75 و ياقوت : معجم الادباء ، ج 18 ، ص 313 و سيوطى : بغية الوعاة . ج 1 ، ص 214 .
( 4 ) ابن نديم ، ص 75 و ابن خلكان ، ج 3 ، ص 463 .
( 5 ) ياقوت : معجم الادباء ، ج 18 ، ص 153 و سيوطى : بغية الوعاة ، ج 1 ص 90 و جعبرى آن را « لطائف الهجاء » و حاجى خليفه به نام « اللطائف فى جمع همز المصاحف » ذكر كردهاند .
( 6 ) ابن نديم ، ص ، 33 و ياقوت همان مصدر قبلى و نيز سيوطى .
( 7 ) بنگريد به : لبيب ، برگ 3 أ . گفته شده است كه دو كتاب ابن اشته از جملهء ده كتابى است كه در رسم نوشته شده و مورد استناد شرح عقيله است . ولى ابن خير ( ابوبكر محمد بن خير بن عمر اموى ) در كتاب فهرسة ما رواه عن شيوخه ( طبع جديد بر اساس اصل مطبوع در اسپانيا در سال 1893 م ) صفحه 24 گفته است : كتاب المحبر در قرائات است و شايد ابن اشته مباحث رسم را هم ضمن آن آورده است .
( 8 ) غاية النهاية ج 2 ص 184 .
( 9 ) بنگريد به : ابن جزرى : النشر ، ج 2 ، ص 128 و كتاب : الهجاء از يك مؤلف ناشناخته ، لوح 38 .
( 10 ) بنگريد به : ابن خير ، ص 31 ، 43 و 44 .
( 11 ) بنگريد به : ياقوت : معجم الادباء ، ج 19 ، ص 170 و ابن خلكان ، ج 4 ، ص 364 و قفطى آن را علل هجاء المصاحف ناميده