شده است و اين عمل باعث شد كه شكل مصحف به همان صورتى كه در موقع نزول نوشته شده بود ، باقى بماند و در ضمن آن صورت كتابت عربى كه در آن دوره تاريخى وجود داشت ، نيز براى ما محفوظ ماند .
با اينكه صاحب مفتاح السعاده در موضوع رسم فقط از سه كتاب نام مىبرد « 1 » و با اينكه صاحب كشف الظنون نيز با تفاوت اندكى به همان كيفيت عمل كرده است ، « 2 » با اين وجود ، كتب تراجم و فهرستهاى كتابخانهها و كتب قرائات پر است از نامهاى كتابهايى كه در اين علم تأليف شده است ، زيرا گروهى از پيشينيان و متأخران كتابهاى مستقلى در اين باره نوشتهاند « 3 » و نويسندگان راجع به اين موضوع كتابهاى بسيارى نوشتهاند كه تعداد آن معلوم نيست « 4 » و ما در اينجا به مهمترين اين كتابها اشاره خواهيم كرد و نخست قديمىترين آنها را ذكر خواهيم نمود ، زيرا كه همانها اساس نقل صورتهاى مصاحف قديمى هستند و متأخران در تأليفاتى كه در موضوع رسم داشتند ، به آنها استناد كردهاند .
ابن نديم از دو كتاب نام مىبرد كه هر دو تأليف پيشواى قرائت در شام عبد اللّه بن عامر يحصبى ( متوفى 118 ه ) در موضوع مصاحف و رسم آنهاست : اوّل كتاب « اختلاف مصاحف الشام و الحجاز و العراق » و دوم كتابى به عنوان « مقطوع القرآن و موصوله » « 5 » و شاگرد او يحيى بن حارث ذمارى ( متوفى 145 ه ) . نيز كتابى به عنوان « هجاء المصاحف » دارد . « 6 »
و نيز ابن نديم براى حمزة بن حبيب الزيات ( متوفى 156 ه ) پيشواى قرائت در كوفه كتابى به عنوان « مقطوع القرآن و موصوله » نام مىبرد . « 7 »
كسايى ( متوفى 189 ه ) امام كوفه بعد از حمزه ، كتاب : « اختلاف مصاحف اهل المدينة
هامش
( 1 ) بنگريد به : ج 2 ، ص 229 .
( 2 ) بنگريد به : ج 1 ، ستون 902 و ج 2 ، ستون 1159 .
( 3 ) بنگريد به : سيوطى : الاتقان ، ج 2 ، ص 145 .
( 4 ) لبيب ، برگ و بنگريد به : جعبرى ، برگ 73 و ابن الجزرى : النشر ، ج 2 ، ص 128 .
( 5 ) الفهرست ، ص 36 .
( 6 ) همان مصدر .
( 7 ) همان مصدر .