است كه مصحف عثمانى تنها با يك روش نوشته شود تا اختلافى را كه از زياده روى مردم درباره رخصت حروف هفتگانه ناشى و به اختلاف در قرائت منجر شده بود ، از بين ببرد . و از آنجا كه هيچ حرفى از حروف هفتگانه ابعاد مشخصى ندارد و اين حروف را جز با وجوه مختلف قرائتها نمىتوان تفسير كرد ، لذا ممكن است بگوييم كه مصحف عثمانى مطابق يك حرف نوشته شده يعنى اين مصحف بر اساس لفظ واحدى است و كاتبان وقتى كلمات را رسم مىكردند ، مىخواستند تنها تلفظ معين واحدى را نشان بدهند و فقط از اين طريق بود كه اين عمل به هدفهاى خود كه جمع كردن مردم بر يك مصحف و يك هجاء و يك قرائت بود ، مىرسيد ، و در اينجا به اين مطلب اشاره مىكنيم كه شايد رسم مصحف به بيش از يك وجه از وجوه قرائتها دلالت داشته باشد و اميدواريم ان شاء اللّه فصل كاملى را به اين مطلب اختصاص بدهيم كه قرائتها با رسم چه رابطهاى دارد و رسم عثمانى كه در اصل براى نشان دادن فقط يك قرائت بود چگونه تطور يافت تا به وجوه متعددى از قرائتها دلالت كند و چگونه رسم به عنوان شرط مكملى براى شروط قرائت درست قرار داده شده است .
محمد بن جرير طبرى تصريح كرده كه مصحف عثمانى بر اساس يك حرف نوشته شده است . او مىگويد : « 1 » « امروز مسلمانان قرائتى ندارند جز با يك حرف كه پيشواى ناصح و مهربانشان آن را انتخاب كرده است و با شش حرف باقيمانده قرائت نمىكنند » . بنابراين طبرى مطابق فهم خود كه حروف هفتگانه را به معناى هفت لهجه در يك حرف و يا يك كلمه كه لفظ مختلف و معنا متحد است مىداند ، معتقد است كه « اختلاف قرائاتى كه مربوط به رفع و جر و نصب يك حرف و يا سكون و حركت آن با اتحاد صورت باشد ، اين اختلاف به طور كلى از سخن پيامبر بيگانه است كه فرمود : ماموريت دارم كه قرآن را با هفت حرف بخوانم ، « 2 » و اين داخل در همان حرفى است كه مصحف عثمانى مطابق آن نوشته شده است .
مكى بن ابى طالب نيز همان عقيده طبرى را دارد و آن اينكه مصحف عثمانى بر اساس
هامش
( 1 ) طبرى : تفسير ، ج 1 ، ص 64 .
( 2 ) همان مصدر ، ج 1 ، ص 65 .