اين زمينه واقف نشده بودند .
در اينجا مطلبى را كه ابن نديم پس از ذكر مصحف ابن مسعود بيان كرده مىآوريم .
آنجا كه مىگويد : « 1 » « تعدادى مصحف ديدم كه ناسخان آنها مدعى بودند كه مصحف ابن مسعود است ولى دو تاى آنها با همديگر متفق نبودند » گويا ابن نديم به خاطر ترتيبى كه براى سورهها ذكر شده ترديد دارد كه اين مصحفها از ابن مسعود باشد ، بخصوص اگر به ياد بياوريم كه غير از مصحفهايى كه از روى مصحف عثمانى نسخه بردارى شده بود بقيه را سوزانيده بودند و امت اسلامى همين ترتيب را پذيرفته بود . بنابراين هر سخنى از ترتيب سورهها در مصاحف صحابه مبتنى بر حدس است و دليلى بر آن نيست و حجت و نقل صحيح ندارد .
دانشمندان اتفاق نظر دارند كه ترتيب آيات در سورهها به دستور خود پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم بوده است . سيوطى مىگويد : « 2 » « اجماع و نصوص متعددى داريم بر اينكه ترتيب آيات توقيفى است و شبههاى در اين باره وجود ندارد . . . » ولى درباره ترتيب سورهها در مصحف اختلاف شده است كه آيا آنها هم توقيفى و از پيامبر است و يا از اجتهاد صحابه ناشى شده است ؟ اكثر دانشمندان طبق گفته سيوطى قول دوم را انتخاب كردهاند ، « 3 » ولى ادله اين قول مبتنى بر ظنّ است ، و احتمال اينكه صحابه اين ترتيب را از خود پيامبر آموخته باشند ، قول برتر است . بخصوص اينكه احاديث وارده درباره قرائت پيامبر دلالت دارد بر اينكه پيامبر آنها را به همان ترتيبى كه اكنون وجود دارد ، در نماز ترتيب مىداد . « 4 » بنابراين ، قول به اينكه جمع آورى ابوبكر به ترتيب سورهها نبوده دليلى ندارد ، بخصوص اينكه مشهور اين است كه ابوبكر نخستين كسى است كه قرآن را در ميان دو جلد قرار داد و اين دلالت مىكند كه قرآن مرتب بوده ، و دليلى وجود ندارد بر اينكه جمع آورى او به ترتيب سورهها نبوده و
هامش
( 1 ) الفهرست ، ص 26 .
( 2 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 172 .
( 3 ) همان مصدر ، ج 1 ، ص 176 .
( 4 ) عزّ بن عبد السلام : الفوائد ، ص 26 و درباره اين موضوع رجوع شود به : باقلانى ، ص 81 و ابن عطيه ، ص 275 . و قرطبى ، ج 1 ، ص 60 و زركشى ، ج 1 ، ص 236 و ابن حجر ، ج 10 ، ص 389 و 415 و سيوطى : الاتقان ، ج 1 ، ص 172 به بعد و قسطلانى ، ج 1 ، ص 30 .