برمىگشتيم و روى زمين سايهاى نمىيافتيم جز به اندازهء جاى پايمان . « 1 »
بخارى در صحيح خويش مىنويسد : وقت نماز جمعه هنگام زوال خورشيد است ، و از قول عمر و على و نعمان بن بشير و عمرو بن حريث ، رضى اللّه عنهم ، همينطور روايت شده است .
بيهقى مىنويسد : اين گفته از زبان عمر و على و معاذ بن جبل و نعمان بن بشير و عمرو بن حريث روايت شده است و مقصودم اين گفته است كه وقت نماز جمعه هنگام زوال خورشيد است . « 2 »
ابن حزم مىنويسد : مراد از جمعه ظهر روز جمعه است . و جز پس از زوال خورشيد روا نيست نماز جمعه بخوانى ، و پايان وقت آن پايان وقت نماز ظهرست و ديگر روزهاى هفته . « 3 »
ابن رشد مىنويسد : اما دربارهء وقت نماز جمعه ، عامه بر اين عقيدهاند كه وقت نماز جمعه درست وقت نماز ظهر است ، يعنى وقت زوال ، و خواندن نماز جمعه پيش از زوال خورشيد روا نيست ، و جمعى بر اين عقيدهاند كه خواندن نماز جمعه پيش از زوال خورشيد جايز است ، و اين گفتهء احمد حنبل است . « 4 »
نووى در شرح صحيح مسلم پس از نوشتن احاديثى كه در اين موضوع هست ، مىگويد : مالك و ابو حنيفه و شافعى و گروهى از علما ، از اصحاب و تابعان و نسلهاى بعد از ايشان ، گفتهاند كه خواندن نماز جمعه ، فقط پس از زوال خورشيد جايز است ، و هيچ كس جز احمد بن حنبل و اسحاق نظرى بر خلاف اين عقيده نداده است و فقط اين دو نفر خواندنش را پيش از زوال خورشيد جايز شمردهاند . قاضى مىگويد : در اين موضوع چيزهايى از اصحاب روايت شده است كه هيچيك از آنها درست نيست ، مگر آنچه مورد اتفاق عامه است . « 5 »
هامش
( 1 ) . سنن بيهقى : 3 / 191 .
( 2 ) . همان مأخذ .
( 3 ) . المحلى : 5 / 42 .
( 4 ) . البداية : 1 / 152 .
( 5 ) . شرح صحيح مسلم در حاشيهء ارشاد السارى : 4 / 162 .