چنين نقل كرده است كه ديهء افراد اقليتهاى مذهبى تحت حمايت مسلمانان ، در دورهء رسول خدا و ابو بكر و عمر و عثمان و قسمتى از اوايل خلافت معاويه ، به اندازهء ديهء مسلمانان بود ، بعدا معاويه گفت : اگر خانوادهء مقتول از كشته شدنش دچار زيان گشتهاند ، خزانهء مسلمانان هم دچار خسارت گشته است ، بنابراين ، نصف غرامت را به خزانهء مسلمانان بدهيد و نصف ديگر ، يعنى پانصد دينار را به خانوادهء او . مدتى بعد يكى از اهل ذمه كشته شد و معاويه گفت : اگر به درآمدى كه وارد خزانه مىشود بينديشيم ، ملاحظه خواهيم كرد كه كمكى براى مسلمانان است و مددى ، آنگاه به اطرافيانش دستور داد : ديهء آنها را پانصد دينار قرار دهيد .
ابن كثير مىنويسد : زهرى مىگويد : سنت بر اين قرار داشت كه ديهء افراد اقليتهاى مذهبى تحت حمايت مسلمانان برابر با ديهء مسلمان باشد ، و معاويه نخستين كسى بود كه آن را كم كرد و به نصف رسانيد و نصف آن را خود برداشت . « 1 »
در همين كتاب نوشتيم « 2 » كه ديهء اهل ذمه ، در دورهء پيامبر اكرم بر خلاف پندار زهرى يكهزار نبوده است و اين را از ائمهء مذاهب اسلامى جز ابو حنيفه كسى نگفته است ، و اولين كسى كه آن را يكهزار مقرر داشته ، عثمان بوده است . بههرحال كار معاويه شامل سه بدعت است :
1 - ديه را هزار دينار گرفته است .
2 - آن را ميان ميراث بران مقتول و خزانهء عمومى به يكسان تقسيم كرده است .
3 - به فرض كه ديه به موجب سنت يكهزار بوده و خزانهء عمومى از آن سهم داشته باشد ، نبايد سهم بيت المال را در آخر بردارد ، و اين كار سومين بدعت بوده است .
به به ! به خليفهاى كه هيچيك از جنبههاى يك حكم شرعى را نمىداند يا مىداند و آن را بازيچهء هوسبازى خويش مىگرداند و ارزشى براى قانون الهى قائل نمىشود و حد مقدسى براى مقررات الهى نمىشناسد و سخنان بيهوده بر زبان مىراند و هيچ اعتنايى به حكم خدا نمىنمايد و دغدغهاى از اين به دل راه نمىدهد كه هرچه را خود مىخواهد و
هامش
( 1 ) . تاريخ ابن كثير : 8 / 139 .
( 2 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 1 ) : 8 / 176 .