قبايل مشرك و مهاجم قرار دارند . « 1 »
و مالك اشتر مىگويد : بيشتر پرچمهاى شما همان پرچمهايى است كه همراه پيامبر خدا بوده ، و همراه معاويه پرچمهايى است كه همراه مشركان در جنگ عليه پيامبر خدا بود . بنابراين ، غير از آدم دل مرده هيچكس در وجوب جنگيدن عليه آنها ترديد به خود راه نمىدهد . « 2 »
هدفها و انگيزهء جنگهاى معاويه بر هيچكس پوشيده نبود حتى بر زنان كه در خانه و از سياست به دور بودند . چنان كه ام الخير دختر حريش دربارهء هدفها و انگيزهء معاويه در جنگهايش مىگويد : آنها كينههاى جنگ بدر است و انتقامهاى جاهليت و خشم كينهتوزانهء جنگ احد كه معاويه به ناگهان از پى آن و براى گرفتن انتقام خونهايى كه از قبيله بنى عبد شمس ريخته شده بود ، مبادرت جسته است . با پيشوايان كفر بجنگيد ، زيرا آنها قابل پيمان بستن نيستند . شايد به خود آيند و دست از رويهء خويش بكشند « 3 » . « 4 »
چگونه ممكن است عمليات مسلحانهء معاويه كه به ادعاى خونخواهى عثمان صورت گرفته مشروع باشد ؟ در حالى كه مسلم است كسانى كه در قتل عثمان شركت داشتهاند ، اصحاب پيامبر اكرم بودهاند ، همانها كه به عقيدهء آن جماعت گروهى عادل و درستكارند و طلحه نسبت به عثمان از همهء مردم سختگيرتر و تندروتر بوده است و مروان به همين سبب ، با زدن تيرى كه او را كشته است ، انتقام خون عثمان را از او گرفته است ، و معاويه خودش آنقدر در يارى عثمان كوتاهى ورزيده تا كار از كار گذشته است .
در صورتى كه قيام براى خونخواهى عثمان نامشروع باشد و خدا و پيامبرش نپسندند - چنان كه همهء شخصيتهاى تاريخ اسلام آن را مسلم و قطعى دانستهاند - چگونه ممكن است اين كار نامشروع و خدا ناپسند مايهء نجات كسى از عذاب شود ؟
هامش
( 1 ) . كتاب صفين 363 ؛ شرح ابن ابى الحديد : 1 / 506 .
( 2 ) . كتاب صفين 268 ؛ شرح ابن ابى الحديد : 1 / 484 .
( 3 ) . بلاغات النساء 36 ؛ العقد الفريد : 1 / 132 ؛ نهاية الأرب : 7 / 241 ؛ صبح الاعشى : 1 / 248 .
( 4 ) . توبة 9 / 12 .