شايد ظاهر امر همان باشد كه ابن سعد و ابو الشيخ و ابن عساكر از طريق سفيان بن عيينه آوردهاند كه عمر گفت : چون ابو طالب درگذشت ، پيامبر خدا به وى گفت : خدا ترا بيامرزد و بر تو مهربانى نمايد ، من همچنان براى تو آمرزش خواهم خواست تا خدا مرا از اين كار بازدارد ، و مسلمانان آغاز كردند به آمرزش خواستن براى مردگانشان كه بر دين بتپرستى مرده بودند و خداوند اين آيه را فروفرستاد : پيامبر و گروندگان به او را نمىرسد كه آمرزش بخواهند براى بتپرستان . « 1 »
با اين همه ، چنان كه گذشت « 2 » تودهء مسلمانان همداستانند كه سورهء برائت كه اين آيهء كريمه را در خود دارد ، بازپسين بخشى است كه از قرآن و پس از افتادن مكه به دست مسلمانان فرود آمده به اينگونه كه رسول خدا ابو بكر را فرستاد و سوره را نيز به او داد تا آن را بر مردم مكّه بخواند ، سپس با دستور ديگرى كه از خداى پاك به او رسيد ، اين كار را از او پس گرفت و سرور ما امير مؤمنان را به اين كار برگماشت و گفت : جز من يا مردى از من هيچكس نبايد آن را برساند « 3 » ، و در روايتى درست كه آن را از چند طريق آورديم « 4 » آمده است كه دستور به خوددارى از آمرزش خواهى در سال نهم و پس از بازگشت پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله از نبرد تبوك ، فرود آمده و با همهء اين زمينهها چگونه مىتوان فرود آمدن آن را در هنگام درگذشت ابو طالب يا چند روز پس از آن دانست ؟ و آنچه را بخارى و همانندان او ، آن را روايتهاى بىاساس آوردهاند ، كجا مىتواند درست باشد ؟
6 - ساختمان و پرداخت اين آيهء كريمه كه دربارهء آمرزش خواهى است ، به جاى آنكه آشكارا دستور به خوددارى از اين كار بدهد ، نادرستى چنين كارى را مىرساند و نشان نمىدهد كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله به اين كار دست زده و سپس دستورى به خوددارى به وى رسيده است و تنها هنگامى آمرزش خواهى او با پرداخت آن آيه هماهنگ مىشود كه اين كار را با مسلمان شمردن عمويش به انجام رسانده است و چون در ميان كسانى كه آنجا بودند ، برخىشان اين ويژگى ابو طالب را از ظاهر زندگى او كه با قريش سازگار
هامش
( 1 ) . الدر المنثور : 3 / 283 .
( 2 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 8 / 10 .
( 3 ) . همان : 6 / 338 - 350 .
( 4 ) . همان : 8 / 13 .