آيه فرود آمد « 1 » .
و طبرى از زبان عطيه آورده است كه چون رسول خدا به مكه آمد ، كنار آرامگاه مادرش ايستاد و به اميد آنكه به او دستورى داده شود تا براى وى آمرزش بخواهد ، چندان آنجا ايستاد تا آفتاب آنجا را گرم كرد و سرانجام ، اين آيه فرود آمد : پيامبر و گروندگان به وى را نمىرسد . . . تا آنجا كه : ابراهيم از او ( پدرش ) بيزارى جست « 2 » .
و زمخشرى روايت فرود آمدن آيه و گوش زدن آن به ابو طالب را ياد كرده و آنگاه روايت بالا را نيز كه در روشنگرى فرود آمدن آن است ، بيان داشته به دنبال آن مىنويسد :
اين دومى درستتر است ، زيرا ابو طالب پيش از كوچيدن پيامبر به مكّه درگذشت و آنگاه اين آيه ، از بازپسين آياتى است كه در مدينه فرود آمده « 3 » .
و قسطلانى مىنويسد : روشن شده كه پيامبر چون عمره بهجا آورد ، به نزد آرامگاه مادرش شد و از پروردگارش دستورى خواست تا براى وى آمرزش بخواهد كه اين آيه فرود آمد . اين روايت را نيز حاكم و ابن ابى حاتم از زبان ابن مسعود ، و طبرانى از زبان ابن عباس بازگو كردهاند و خود نشانهاى است بر اينكه آيهء ياد شده پس از درگذشت ابو طالب فرود آمد و اساس كار را نيز بر اين بايد گذاشت كه يك آيه دوبار فرود نمىآيد ، مگر گواه جداگانهاى بر اين داشته باشيم « 4 » .
امينى گويد : مگر پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله در روز تبوك ، آن هم پس از فرود آمدن آن همه آيات كه آورديم « 5 » ، هنوز نمىدانست كه او و گروندگان به وى نمىتوانند براى بتپرستان آمرزش بخواهند و ميانجيگرى كنند ؟ پس چگونه آمده و از پروردگارش دستورى مىخواهد كه براى مادرش آمرزش طلبد و ميانجيگرى كند ؟ آيا گمان مىكرده كه مادرش جدا از ديگر آدميان به شمار مىآيد ؟ يا اين روايت را ساختهاند تا آبروى پيامبر پاك را بريزند و دامن پاكيزهء مادر پاكش را به آلايش بتپرستى ، چركين نشان دهند ؟
هامش
( 1 ) . همان : 7 / 270 ؛ تفسير طبرى : 1 / 31 ؛ الدر المنثور : 3 / 283 .
( 2 ) . تفسير طبرى : 11 / 31 .
( 3 ) . الكشاف : 2 / 49 .
( 4 ) . ارشاد السارى : 7 / 270 .
( 5 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 5 ) : 8 / 10 - 12 .