كرد و به عبارت شعبه - از طريق عبد الرحمن بن ابى ليلى - عمر به زنى كه شوهرش گم شده بود حكم كرد كه بايد چهار سال صبر كند و سپس كارگزار شوهرش او را طلاق دهد و سپس چهار ماه و ده روز صبر كند و بعد شوهر نمايد .
و از طريق ابن شهاب زهرى از سعيد بن مسيب آوردهاند كه عمر دربارهء زنى كه شوهرش گم شده گفت : اگر او شوهر كرد و سپس نخستين شوهر آمد ، آن اولى مىبايد زنش را ببرد و مىبايد : مهر او را بدهد اگر پذيرفت كه مهر بدهد زن از شوهر دوم است و اگر زن را خواست بايد زن عده نگه دارد تا آزاد شود و سپس به شوهر اوّل بازگردد و شوهر دوم به خاطر بهرهاى كه از او برده بايد مهر او را بدهد و ابن شهاب گفته : پس از عمر ، عثمان نيز به همينگونه داورى كرد .
و بهعبارت شافعى : زنى كه شوهرش گم شده اگر شوهر كرد و سپس - پيش از همبستر شدن با شوهر دوم - شوهر نخستين آمد شوهر نخستين سزاوارتر است به او و اگر پس از همبسترى آمد او مختار است كه يا مهر زن را بدهد يا همسرى را با وى از سر گيرد . « 1 »
كيست كه داناى اين مسأله باشد و مرا خبر دهد كه چرا مرد گمشده بايد زنش چهار سال صبر كند ؟ آيا اين حكم را از قرآن گرفتهاند ؟ از كجاى آن ؟ يا از سنّت پيامبر ؟ راوى و ناقل آن كيست ؟ و تازه كتابهاى صحيح و مسند سنّيان از حديثى كه مبيّن اين سنّت باشد خالى است . آرى ، چه بسا براى تعيين اين مدت به اين دستاويز چسبيدهاند كه بيشترين مدتى كه يك بچه در شكم مادر مىماند چهار سال است بقاعى مىنويسد : علّت تعيين چهار سال ، آن است كه اين مدت ، بيشترين مدتى است كه يك بچه در شكم مادر مىماند . « 2 » چنان كه شافعى نقل مىكند كه بودن خودش در شكم مادر به اين اندازه طول كشيده ، مالك نيز براى خود چنين داستانى نقل كرده و هم از او روايت كردهاند كه گفت :
زن و مرد راستگويى همسايهء ما بودند و زن به سه بچه آبستن شد و بر روى هم دروان
هامش
( 1 ) . موطأ ، مالك : 2 / 28 ؛ كتاب الام ، شافعى : 7 / 219 ؛ سنن بيهقى : 7 / 445 ، 446 .
( 2 ) . فيض الآله المالك : 2 / 263 .