ابو طالب فرود آمده و نيز آنچه آشكارا دربارهء هريك از آن دو آمده ، مىرساند كه فرود آمدن آن در همان هنگام بوده با آنكه اين درست نيست ، زيرا آيهء دوم در مكه فرود آمده و آيهء نخستين نيز در مدينه و پس از افتادن مكه به دست مسلمانان ، و در اينباره همهء راويان همداستانند . البته ، جاى اين آيه در سورهء برائت است كه در مدينه فرود آمده و خود بازپسين بخشهاى قرآن است « 1 » و بر اين اساس ميان فرود آمدن دو آيه نزديك ده سال و شايد هم بيش از آن فاصله بوده است .
3 - آيهاى كه دربارهء آمرزش خواستن است ، در مدينه فرود آمد آن هم پس از سالها از مرگ ابو طالب كه از هشت سال افزون بود . اكنون مىپرسيم پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه هنگام درگذشت ابو طالب گفته بود : « به خدا سوگند براى او آمرزش مىخواهم تا خدا مرا از اين كار بازدارد » ، آيا در اين روزگار دراز همچنان براى او از خدا آمرزش مىخواست ؟ و اين چگونه شدنى است ؟ مگر نه اين بود كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و گروندگان به او از روزگارى دراز پيش از فرود آمدن اين آيه نمىبايستى با بتپرستان و دورويان دوستى نمايند ؟ مگر آمرزش خواستن براى ايشان از آشكارترين نمونههاى دوستى با آنان نبوده است كه خداى تعالى ، مردم را در آيهء زير از آن پرهيز مىداده است :
هيچ گروهى را نيابى كه پس از گرويدن به خدا و به روز بازپسين ، دوستى كسانى را در دل بپرورانند كه با خدا و رسول او سر جنگ و دشمنى دارند ، هرچند از پدران يا فرزندان يا برادران يا خويشان ايشان باشند . خداوند بر دلهاى ايشان رقم ايمان زده و با روانى از سوى خويش نيرومندشان ساخته است « 2 » .
اين آيه به گواهى سيوطى « 3 » در مدينه فرود آمده ، هم پيش از سورهء برائت كه جلوگيرى از آمرزش خواستن را دربر داشت و هم پيش از شش سورهء ديگر كه پيش از فرود آمدن
هامش
( 1 ) . صحيح بخارى : 7 / 67 ؛ كشاف : 2 / 49 ؛ تفسير قرطبى : 8 / 273 ؛ الاتقان : 1 / 17 ؛ تفسير شوكانى : 3 / 316 به نقل از ابن ابى شيبه و بخارى و نسائى و ابن ضريس و ابن منذر و نحاس و ابو الشيخ و ابن مردويه از طريق براء بن عازب .
( 2 ) . مجادله 58 / 22 .
( 3 ) . الاتقان : 1 / 17 .