برائت و پس از سورهء مجادله فرود آمده است ، زيرا به روايت ابن ابى حاتم و طبرانى و حاكم و ابو نعيم و بيهقى و ابن كثير « 1 » . و شوكانى « 2 » و آلوسى « 3 » اين آيه در روز جنگ بدر فرود آمده و آن رويداد نيز سه سال پس از كوچكردن پيامبر از مكه پيشآمده ، يا به گزارش برخى از مفسران در جنگ احد فرود آمده كه آن نيز به گواهى حلبى در السيرة الحلبية ، بىهيچ چونوچرايى از سوى هيچكس ، در سال سوم روى داده است . با اين زمينهچينىها ، فرود آمدن آن بايستى سالها پيش از فرود آمدن آيهاى باشد كه از آمرزش خواستن براى بتپرستان جلوگيرى مىكند .
تازه آمرزش خواهى پيامبر به آنگونه ، با اين دستور از خداى تعالى نيز ناهماهنگ بود كه مىگويد :
اى كسانى كه به آيين راستين گرويدهايد ! به جاى مؤمنان كسانى را كه بيرون از دين شمايند ، سرپرست و دوست خويش نگيريد . آيا مىخواهيد براى خداوند و به زيان خودتان نشانهاى روشن پديد آريد ؟ « 4 »
اين آيه نيز به گفتهء نحاس و علقمه و كسانى جز ايشان در مكّه فرود آمده ، زيرا ايشان مىگويند در هرسورهاى كه دو واژهء « اى مردم ! » ديده شود ، در مكه فرود آمده است « 5 » ، و اگر هم برداشت ديگران را بگيريم ، بايد بگوييم كه آيهء بالا در همان آغاز كوچكردن به مدينه فرود آمده ، زيرا برداشتى كه قرطبى در تفسيرش درست شمرده و ديگران نيز آن را پذيرفتهاند ، براساس روايتى است كه بخارى « 6 » از زبان عايشه آورده كه گفت : سورهء نساء در هنگامى فرود آمد كه من نزد رسول خدا بودم ، و هريك از اين دو برداشت را كه بگيريم ، چنان كه سيوطى ذكر كرده « 7 » بايد بگوييم كه دستور ياد شده هم پيش از رسيدن دستور به خوددارى از آمرزش خواهى در سورهء برائت آمده و هم پيش از فرود آمدن
هامش
( 1 ) . تفسير ابن كثير : 4 / 329 .
( 2 ) . تفسير شوكانى : 5 / 189 .
( 3 ) . تفسير آلوسى : 28 / 37 .
( 4 ) . نساء 4 / 144 .
( 5 ) . تفسير قرطبى : 5 / 1 .
( 6 ) . صحيح ، بخارى : 7 / 30 ؛ تفسير قرطبى : 5 / 1 .
( 7 ) . الاتقان : 1 / 17 .