حدود نيست كه در انظار مردم و ملاء عام باشد ، بلكه حدّ زدن در پنهانى ، كفايت مىكند چنانچه آن را قسطلانى به جمهور علما نسبت داده « 1 » و اگر اين تصوّر درست باشد هرآينه واجب است كه دو مرتبه ابو سروعة را هم حد بزند و نيز كسانى كه عمرو بن عاص در صحن خانهاش حد زده است .
و اگر به اين كار ، و تأديب او را قصد نموده ، چنانچه بيهقى و ابو عمر و قسطلانى از طرف خليفه عذرخواهى كردهاند . به درستى كه اقامه حد بر او نمودن دو مرتبه ، يك امر زيادى است كه به خليفه واگذار نشده به دليل آنچه ما ياد كرديم از اينكه حد ، كفاره است و بعد از آن از گناه حدّ خورده سؤال نمىشود ، پس نه حدى است بر او و نه تعزير و نه گناهى و نه تاديب . « 2 »
آنگاه اگر تعزير صحيح باشد پس به درستى كه در سنّت زيادتر از ده تازيانه نمىشود چنانچه گذشت ، « 3 » پس براى چه خليفه ميان تعزير و حدّ يكسان قرار داد !
و عطف كن براين دستور دادن به عمرو بن عاص را به اينكه پسرش را بر شتر بىجهازى در يك عبايى بفرستد و بر او وارد شود در حالى كه نتواند راه رود از زحمت مركبش . به درستى كه تمام اينها آزار است و حد آن را رد كرده و شرع آن را مباح ننموده است .
پس از آن براى چه مانعى در به تاخير انداختن آنچه اجتهاد كرده بود از حدّ جديد نبود ، به سبب بيمارى و كسالت او و آن را عقب نينداخت تا خوب شود و حال آنكه حكم بيمار حد خورده و يا مستوجب حدّ آن است در سنت شريفه پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله كه صبر كنند تا خوب شود .
و اگر تعجب مىكنى بعد از همه اينها ، قول ابن جوزى در سيره عمر عجيبتر است از اينكه سزاوار نيست كه گمان برده شود به عبد الرحمن بن عمر كه او شراب خورده و جز اين نيست كه او نبيذ و آب انگور جوشيده خورده بود به تاويل اينكه شراب نيست و
هامش
( 1 ) . ارشاد السارى : 9 / 439 .
( 2 ) . سنن ، بيهقى : 8 / 313 ؛ ارشاد السارى : 9 / 439 .
( 3 ) . ر ك : الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 6 / 175 .