12 - علاء الدين بغدادى ( م 841 ) ، گويد : گروهى گويند : مقصود از حكم آيه ، نكاح متعه است و آن اين است كه زنى را تا مدّت معلومى به چيز معلومى تزويج كند ، پس هر گاه اين مدت منقضى شد آن زن هم از او جدا شود بدون طلاق و رحم خود را استبرا كند و ميان آن هم ميراثى نيست و اين در اوّل اسلام معمول بود . سپس رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نهى از متعه نمود . آنگاه حديث سبرة مذكور در لفظ بيضاوى را ياد كرده است . پس گويد : و به اين جهت علماى از صحابه و كسانى كه بعد از ايشان بودهاند معتقدند كه نكاح متعه حرام و آيه نسخ شده است ، و اختلاف كردهاند در ناسخ آن . بعضى گفتهاند نسخ در سنّت شده است و آن است كه در حديث سبره گذشت . و اين بنا بر مذهب كسى است كه مىگويد :
سنّت نسخ مىكند قرآن را و مذهب شافعى اين است كه سنّت مىتواند ناسخ قرآن باشد .
بنابراين مىگويد : به درستى كه ناسخ اين آيه قول خداى تعالى است در سورهء مؤمنون
وَ الَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ . .
. و كسانى كه حافظ عورتشان هستند . سپس روايات ابن عبّاس را ياد كرده كه آيه محكم و نسخ نشده است . « 1 »
13 - ابن جزى محمّد احمد غرناطى ( م 741 ) ، گويد : ابن عبّاس و غير او گويند : « 2 » معنايش اين است هرگاه كامياب از همسر شديد و جماع واقع شد ، پس واجب است دادن اجرت و آن صداق كامل است .
و بعضى گفتهاند : در نكاح متعه است و آن نكاح تا مدتى بدون ميراث و در اوّل اسلام جايز بود و اين آيه نازل شد در وجوب صداق و مهر در آن ، سپس نزد بيشتر علما حرم شد . بنابراين آيه نسخ شده است به خبرى كه ثابت در تحريم نكاح متعه است . و برخى گفتهاند : آيه فرايض آن را نسخ كرده است . براى آنكه نكاح متعه ميراثى برايش نيست . و بعضى گفتهاند :
وَ الَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ *
آن را نسخ كرده و از ابن عبّاس روايت
هامش
( 1 ) . تفسير ، خازن ، 1 / 357 .
( 2 ) . اين نسبت را به ابن عبّاس تكذيب مىكند نحوهء قرائتش « فما استمتعتم به منهن الى اجل مسمى » و اين قرائت از او ثابت است چنانچه گذشت و خواهد آمد .