مستقيم بود ، ولى وى شيعى معتزلى و قدرى بود ، كه عقيده به دو طبيعت داشت : ميل به پستى از يكسو و گرايش به طهارت و پاكى از سوى ديگر ؛ و اين سالمترين مذاهب و نحلههاى معروف آن روز از نظر عقيدهء دينى بوده است .
معرّى در رسالة الغفران گفته است : بغداديان مدعىاند كه او اظهار تشيّع مىكرده و بر اين امر استدلال به قصيدهء جيميهاش مىكنند ، آنگاه به دنبال آن گفته است : من معتقدم او مذهبى جز مذهب شعراى ديگر نداشته است .
ما نمىدانيم از چهرو معرّى در تشيّع او ترديد كرده و مىگويد : او مذهبى جز مذهب شعراى ديگر نداشته است . شعرا هم وقتى مذهب تشيّع را مىپذيرند ، نهتنها مانند ساير مردم واقعا شيعه مىشوند ، بلكه گاهى راه افراط را پيش گرفته ، بيش از ديگر شيعيان اظهار تشيّع مىكنند . ما معتقديم معرّى بر همهء اشعار او آگاهى نداشته است ، ازاينرو حقيقت مذهبش بر او پوشيده مانده است ، و اگر چنين نبوده ، نبايد اين حقيقت بر او پنهان مىماند .
گذشته از اين ، بىترديد قصيدهء جيميّه به تنهايى در اظهار تشيّع او كافى است ، زيرا شاعر هيچگونه انگيزهء طمع يا سازش با دستگاهى نداشته و به عكس با سرودن آن خود را آماج خطر شديدى از ناحيهء طاهريان و عبّاسيان قرار داده است .
در اين قصيده ، او ، يحيى بن عمر بن الحسين بن زيد بن على بن الحسين را كه در برابر دستگاه خلافت ، و رودرروى طاهريان ، حكّام خراسان ، قيام كرد ، رثا گفته است و در آن در حالى كه از حكّام سوء [ طاهريان ] ياد مىكند ، خطاب به بنى عبّاس مىگويد :
- اى بنى عبّاس ! از دشمنيهاى خود دست بداريد و معايب خود را سخت سربسته نگه داريد .
- حكّام سوءتان را با گمراهيهايشان رها كنيد كه شايستگى آنها غرق شدن در امواج فسادشان است .
- در انتظار روزى كه بازگردانندهاى حقّ را به اهلش برساند ، باشيد . آنگاه چنان كه افرادى محزون بودند ، شما محزون خواهيد شد .
الغدير ( فارسى ) — صفحة 53
مساهمون: الشيخ عبد الحسين الأميني (العلامة الأميني)
ص٥٣