التّوجّه إلى الحقّ تعالى بالذّكر » . « 1 »
و از ديدگاه امام خمينى رحمه اللّه مبدأ طى مسافت و سفر روحانى به سوى حق « بيت نفس و انانيت » است . « 2 » و از آيه
وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
« 3 » نيز استفاده تفسيرى عرفانى مىنمايد كه مقصود از « هجرت » هجرت از بيت نفس يا رهايى از انانيت و خودبينى است و اگر در طول چنين سير و سلوكى مرگ او فرا رسد به « فناى تام » خواهد رسيد و جمال جميل دوست را مشاهده خواهد كرد و به بقاى حق باقى خواهد ماند « 4 » و استاد شهيد مطهرى مىنويسند : « عرفا براى رسيدن به مقام عرفان حقيقى به منازل و مقاماتى قائلند كه عملا بايد طى شود و بدون عبور از آن منازل ، وصول به عرفان حقيقى را غير ممكن مىدانند . » « 5 »
« حال » از سنخ موهوب و بارقههاى الهى است كه گاهگاه به دل سالك وارد مىشود و « ديرپا » نيست ، چون « برقى » است كه مىآيد و مىرود لذا « حال » :
الف . از سنخ موهبت و افضال است .
ب . از بين رونده و زوالپذير است و سالك بايد مراقبتهاى لازم را در حفظ و ثبات آن داشته باشد تا حال را به مقام تبديل سازد .
« مقام » حقيقتى است اكتسابى كه سالك با مجاهده و كوشش آن را به دست مىآورد و تحت اختيار و اراده سالك است كه آن را چنين تعريف كردهاند كه راه طلب و تحت قدم سالك است و بايد يكى يكى طى گردد و ابو نصر سراج در « اللمع » آن را « هفت عدد » مىداند كه عبارتند از :
توبه ، ورع ، زهد ، فقر ، صبر ، توكل و رضا .
هامش
( 1 ) . فتوحات مكيه ، ج 2 ، ص 383 .
( 2 ) . شرح چهل حديث ، ص 589 .
( 3 ) . نساء ، آيه 100 .
( 4 ) . شرح چهل حديث ، صص 625 - 623 .
( 5 ) . آشنايى با علوم اسلامى ، بخش عرفان ، ص 225 .